Stradalo je 1.100 pripadnika vojske i policije, poginulo je više od 2.500 civila, a ranjeno više od 7.500 građana Srbije. Procenjuje se da je materijalna veća od deset milijardi dolara. Bombardovanje je ostavilo i ogromne ekološke posledice, a upotreba osiromašenog uranijuma osetno je ugrozila zdravlje stanovništva.
Političke posledice tiču se gubitka efektivne kontrole Srbije nad Kosovom, uspostavljanja međunarodne uprave Unmika i Kfora, koji su bili svedoci proglašenja nezavisnosti Kosova. Društvene posledice ogledale su se u raseljavanju velikog broja ljudi, uz psihološke posledice po stanovništvo, dugotrajnu ekonomsku stagnaciju i pad standarda. Kumanovskim sporazumom 1. juna 1999. godine okončano je bombardovanje. Istog dana Savet bezbednosti UN usvaja Rezoluciju 1244, kojom se povlače snage SRJ sa Kosova i dolaze međunarodne snage Kfora.
U uslovima izrazite tehnološke nadmoći NATO-a, odbrana SRJ zasnivala se na kombinaciji vojnih i civilnih mera. Ključnu ulogu imale su jedinice protivvazduhoplovne odbrane. Uprkos tehničkoj inferiornosti, one su primenjivale često premeštanje raketnih sistema, maskiranje i izradu lažnih ciljeva i ograničeno uključivanje radara kako bi se izbeglo otkrivanje. Oboren je američki „nevidljivi” avion, što je pokazalo spremnost vojske da brani svoju zemlju, ali i ranjivost najmodernijih letelica.
Vojna tehnika i ljudstvo raspoređivani su na više lokacija kako bi se smanjili gubici. Komandne strukture često su menjale lokacije sa kojih su komandovale borbenim dejstvima.
U toku agresije veliki doprinos otporu agresoru dali su civilna zaštita i stanovništvo. Sistem je imao važnu ulogu u organizovanju skloništa i uzbunjivanju građana, evakuaciji stanovništva i sanaciji posledica napada. Građani su učestvovali i simboličnim oblicima otpora, poput okupljanja na mostovima i javnim mestima.
U svetu i danas, posle 27 godina, postoje različita tumačenja ovog događaja, ali to nije smetalo da se po istom modelu, i dalje bez pridržavanja međunarodnog prava, slične stvari događaju i u drugim delovima sveta.
Kao i svake godine, 24. mart se obeležava kao sećanje na žrtve i razaranja i dan kada je prestalo da važi međunarodno pravo. Ta sećanja treba da negujemo, bez obzira na to što ovaj datum označava početak jednog od najtežih perioda savremene istorije Srbije.
Dragan Paskaš,
general, Beograd
