Tokom čitavih dvadeset pet godina od nesreće u nuklearnoj elektrani Černobilj, nivoi radijacije u oblasti oko Crkve Svetog Ilije, jedine crkve koja radi u zoni isključenja, bili su znatno ispod nivoa u ostatku zone, navode likvidatori černobiljske katastrofe.
„Čak i tokom najtežih dana 1986. godine, područje oko Crkve Svetog Ilije bilo je čisto (od radijacije – IF), da ne pominjemo da je i sama crkva takođe bila čista“, rekao je predsednik Ukrajinske černobiljske unije Jurij Andrejev još 2011. godine.
Sada, teritorija u blizini crkve ima pozadinski nivo od 6 mikrorentgena na sat, u poređenju sa 18 u Kijevu.
Andrejev je takođe rekao da su mnogi likvidatori katastrofe bivši ateisti. „Kasnije smo poverovali, nakon što smo posmatrali takve pojave koje su se mogle objasniti samo Božjom voljom“, kaže on.
Kretanje radioaktivnog oblaka
Konkretno, prema njegovim rečima, nekoliko sekundi nakon eksplozije u četvrtom bloku Černobiljske nuklearne elektrane, oblak koji je sadržao čestice uranijuma počeo je da se kreće u pravcu Pripjata, grada koji se nalazi na oko 1.800 metara od elektrane. Na njegovom putu nalazio se jedan bor (on je prikazan na poznatoj ikoni „Černobiljski Spasitelj“).
„Oblak se zaustavio kod tog bora, podelio se na dva dela iz nekog nepoznatog razloga i nastavio da se kreće na levu i desnu stranu grada, umesto da prekrije njegove stambene delove.
Vera u trenucima katastrofe
I čak i kada su ulagani ogromni napori da se otklone posledice, kada su ljudi činili sve što je bilo u njihovoj moći, nisu mogli a da ne zamole Boga za pomoć. Religija je u to vreme u Sovjetskom Savezu još uvek bila poluzakonita, i bilo je opasno otvoreno ići u crkvu, ali, kako je pisao Tertulijan, svaka ljudska duša je po prirodi hrišćanska, te su ljudi mogli da se uzdaju jedino u Svemilostivog Gospoda.
Tada je nastala ideja da se naslika ikona, koja će kasnije postati poznata kao „Černobiljski Spasitelj“.
Nastanak ikone „Černobiljski Spasitelj“
Jurij Borisovič Andrejev, koji je svoj život posvetio nuklearnoj energetici i primio ogromnu dozu radijacije tokom katastrofe, više puta je u snovima video tu ikonu. Ali je smatrao da je njeno slikanje neostvariv san i, u izvesnom smislu, jeres.
Ipak, jednog dana Jurij Andrejev upitao je mitropolita Vladimira (Sabodana) kijevskog i sve Ukrajine da li bi bilo dobro naslikati ikonu Spasitelja zajedno sa černobiljskim likvidatorima koji su spasili planetu od radijacije. Godine 2003. mitropolit je blagoslovio Vladislava Goreckog, ikonopisca Trojice-Sergijeve lavre, da naslika takvu ikonu.
Simbolika ikone
U gornjem delu ikone nalaze se likovi Isusa Hrista, Presvete Bogorodice i Arhangela Mihaila koji predvodi Božju vojsku živih i upokojenih černobiljskih likvidatora. U donjem delu ikone, u prvom planu, prikazan je autentični černobiljski bor.
Tokom Drugog svetskog rata, fašistički kazneni bataljoni vešali su sovjetske patriote na tom drvetu. Posle rata, od drveta i okolnog područja napravljen je memorijal koji je postojao sve do černobiljske katastrofe. Bor se nalazio u epicentru kritičnih nivoa radijacije od 100 do 1200 rentgena na sat i nije preživeo. Ipak, odlučeno je da se ne uništi, te je suvo drvo stajalo sve do devedesetih godina.
Bor kao simbol tragedije
Drvo je postalo simbol černobiljske katastrofe i dobilo je istaknuto mesto na dnu ikone. Sa leve strane su duše upokojenih žrtava Černobilja, a sa desne likvidatori posledica nesreće: vatrogasac sa respiratorom, radnik elektrane, pilot i medicinska sestra.
Na horizontu, iza obrisa „Sarkofaga“ — masivnog zaštitnog pokrivača nuklearne elektrane — vidi se sjaj izlaska sunca, dok nebom leti zvezda nazvana Pelin. U Bibliji, to je simbol Božje kazne i neizmerne gorčine Božjeg suda nad nepokajanim grešnicima:
„I zatrubi treći anđeo, i pade s neba zvezda velika, koja gori kao svetiljka, i pade na trećinu reka i na izvore voda; i ime zvezde beše Pelin; i trećina voda posta pelin; i mnogi ljudi pomreše od voda, jer postadoše gorke“ (Otkr. 8:10–11).
Očigledno nije slučajno što je narodni naziv za pelin „černobilj“, „černobiljnik“.
Čudesni znaci prilikom osvećenja
Ikona je osvećena 28. avgusta 2003. godine ispred Uspenske crkve Kijevo-Pečerske lavre. Tokom ceremonije, pojavio se znak koji su videle hiljade ljudi: najpre je golub preleteo iznad ikone, zatim se na nebu pojavila duga u obliku oreola, iako prethodnog dana nije bilo kiše, a potom se u nebesima ukazao pravoslavni krst sa suncem u sredini.
Širenje poštovanja ikone
Ikona je data Uspenskoj crkvi, ali na zahtev preživelih iz černobiljske katastrofe, neprestano putuje u litijama širom Ukrajine. Danas se kopije ikone „Černobiljski Spasitelj“ nalaze ne samo u crkvama Ukrajine, već i Belorusije i Rusije.
U gradu Zarečni, u Sverdlovskoj oblasti, čuva se posebna ikona u crkvi Pokrova Presvete Bogorodice, koju je naslikala Nina Li.
Posebna verzija ikone
U gornjem delu ove ikone Gospod je prikazan u mandorli. Arhangel Mihailo, sa mačem spuštenim na zemlju, u dubokom je poklonu pred Gospodom. Providna sfera sa monogramom Isusa Hrista u njegovoj levoj ruci označava pripadnost Božjoj vojsci.
Sa leve strane Spasitelja prikazana je Bogorodica sa raširenim rukama u molitvi za ljudski rod. Dva anđela stoje pored — jedan poziva Bogu, drugi uzdiže krst nad dušama žrtava. Između njih teče reka života.
Zona isključenja prikazana je sivom bojom — bojom smrti. Prema rečima ikonopisca, ovaj deo ikone predstavlja današnju „goreću“ ukrajinsku zemlju. Iznad zone nalazi se zvezda Pelin.
Svedočenje sveštenika
Sveštenik Vjačeslav Injuškin istakao je da ikona zauzima posebno mesto u hramu i da su vernici dugo očekivali njeno nastajanje.
„Imamo veliku zajednicu veterana nuklearne energetike — Ural je, u izvesnom smislu, njena kolevka. Godine 1957, tokom nesreće u postrojenju ‘Majak’, došlo je do radioaktivnog curenja. To je takođe bila velika tragedija, ali nije dobila dovoljno pažnje… Zato je ovakva ikona bila zaista potrebna.“
Posebno je značajno što černobiljski bor ima oblik grčkog slova Ψ, što znači „duša“. To je snažan simbol: ako se čovek neodgovorno odnosi prema životu, udaljava se od prirode i Boga (na ikoni je prikazano padajuće ω), moguće je da Bog dopusti nešto što će uništiti i dušu.
U gradu je podignut spomenik likvidatorima tehnogenih katastrofa
Likvidatori i danas dolaze u crkvu. U gradu je podignut spomenik likvidatorima tehnogenih katastrofa — kocka koja simbolizuje „Sarkofag“. Svake godine 26. aprila održava se skup kod tog spomenika, često u vreme Vaskršnjih praznika. Sveštenici u litiji donose ikonu, a pridružuju se veterani, radnici elektrane i vatrogasci.
„Černobiljski Spasitelj“ je naše pokajanje pred Bogom
Černobiljska katastrofa predstavlja opomenu koju je Gospod poslao čoveku, da ga upozori na još strašnije greške. Pojava ikone „Černobiljski Spasitelj“ ima veliki značaj za duhovni život naroda.
„Černobiljski Spasitelj“ je naše pokajanje pred Bogom:
„Primi suze našeg pokajanja, neka one ugase zvezdu Pelin, i kao dim neka nas izbave od duha gordosti, i neka plamen Tvoje ljubavi, Spasitelju, gori u našim srcima.“
Nivo radijacije u kontaminiranim područjima bio je četiri ili pet rentgena na sat, dok je u gradu iznosio samo pola milirentgena“, rekao je Andrejev.
