Svi znate za Zejtinlik, 7.441 naših predaka je tamo ostavilo kosti tokom Solunskog fronta. A znate li za mesto na kome leži 7.670 njih, pomrlih i ubijenih u Velikom ratu? Ovo je priča upravo o tom, „Severnom Zejtinliku“ našeg stradanja. To su Jindrihovice.
U malom mestu Jindrihovice u Češkoj nalazi se srpsko vojničko groblje, malo kome poznato, skriveno i zapostavljeno stratište koje naša zvanična istorija gotovo i ne notira.
Bohemija, sada Češka, ne tako davno Čehoslovačka, a u vreme kada ova priča počinje – Austrougarska. Tu, na severozapadu Češke, u nekadašnjem Hajnrihsgrinu, oformljen je logor za ratne zarobljenike. Tako je bar trebalo da bude, kada su prvi zarobljeni Rusi dovedeni u junu 1915. Dovedeni su i neki zarobljeni italijanski vojnici. Ali, kada je trojnim napadom Austrougarske, Nemačke i Bugarske u zimu 1915/1916 usledio slom Srbije, u novoizgrađeni logor u Hajnrihsgrinu počeli su da dovode naše pretke. Samo… Ne jedino vojnike, već i civile. Žene i decu. Starce. Zapravo, od 66.000 zarobljenika, ograđenih bodljikavom žicom i pod surovom stražom Austrougara, više od 40.000 je bilo Srba. A od njih, oko 12.000 civila.
Logor je bio poznat po tome što nije bilo masovnih ubistava, ali je masovnog stradanja bilo.
Logoraši su umirali od tifusa, gladi i iscrpljenosti. Radili su do iznemoglosti u obližnjem kamenolomu i gradili fabriku hemije u Sokolovu, idući peške svakog dana 30 kilometara.
Bivalo je dana kada ih je umiralo i po četrdesetoro. Njihovi saborci odnosili su ih na groblje u današnjoj jindrihovačkoj šumi, u otvorenim, drvenim sanducima. Tamo bi ih izručili u jame, a kovčege vraćali u logor da u njih smeste novoumrle. Neki od onih koji su danas nosili sanduke – sutradan bi bili u njima!
U jindrihovačkoj šumi koja je bila u sastavu logora danas se, od razgranatih krošnji borova i jela nebo gotovo ne vidi a kamoli 1600 grobova srpskih vojnika čije kosti leže u rasutim i jedva vidljivim humkama koje su formirale familije stradalih nakon Velikog rata, ali ih danas gotovo niko ne posećuje.
U Jindrihovicama je najstariji umrli zatočeni Srbin imao 92 godine. Neki kažu sveštenik, neki da je čak bio episkop. Najmlađi koji je tamo skončao bio je njegov praunuk, imao je samo osam godina. Da ispričate osmogodišnjacima sve ovo, verovatno vas ne bi vas razumeli. Ali, ni osamnaestogodišnjake ne uče šta predstavljaju Jindrihovice.
Mauzolej koji je izgrađen tamo posle Velikog rata sadrži kosti 7.570 naših predaka. I 189 Rusa. U obližnjem šumarku, koji nije postojao u ono vreme već je to bilo groblje, leže posmrtni ostaci još oko stotinu Srba. Leže i njihovi spomenici, zaboravljeni od svih nas. Redom, Dušan Nedeljković, rezervni pešadijski kapetan 1. klase, Kruševac, rođen 1876. – umro 27. novembra 1916; Božidar Rajković iz Požarevca, rođen 1895. – umro 9. aprila 1918; Stanko Stojković, svršeni pitomac vojno-tehničkog zavoda u Kragujevcu, rođen 1885. – umro 22/23. juna 1917…
U mauzoleju su hiljade kutija, dugih 79 santimetara, širokih i visokih po 30. U tu kosturnicu smeštene su kosti 7.570 Srba
