Nije u prestonici bilo tog umetnika i boema a da se nije divio njenoj lepoti. Nije bilo ni Beograđanina koji je mogao da ne zna baš ništa o njoj, jer je Vela Nigrinova ceo život provela pred budnim očima ovdašnje pozorišne javnosti. Ona sama, pak, nije bila Beograđanka – bar ne po svom poreklu.
No, nije joj trebalo mnogo da zavoli i Srbiju i njen glavni grad. Odabrala ga je kao mesto iz koga više nije želela da ode, sve do prerane smrti koja je potresla čitavu prestoničku javnost.
Talenat i ljubav kao karte do srpske prestonice
Beograd je s kraja 19. veka slovio za modernu prestonicu – ugledao se na evropske, želeći da ih dostigne u društvenom i kulturnom napretku. Takvog ga je upoznala i Augusta Vela Nigrinova, devojka koja je prvi put u Beograd došla sa 20 godina.
Do tada je živela u Ljubljani, gde je rođena 14. novembra 1862. godine. Od oca Augusta Nigrinova nasledila je češko poreklo, a Nemica je bila po majci po kojoj je dobila i ime.
Prvi koraci na beogradskoj sceni
Dok joj je otac u Ljubljani radio kao železnički službenik, Vela je do svoje 20. godine već odabrala da stane na daske koje život znače. Isto su učinile i njene tri sestre, koje, ipak, nikada nisu uspele da dostignu njen uspeh.
Velin glumački talenat nije promakao ni Davorinu Jenku, slovenačkom kompozitoru i niz godina horovođi Prvog beogradskog pevačkog društva. Glumica je od njega je bila mlađa 27 godina, ali velika ljubav presudila je odluci da prihvati Jenkov poziv za dolazak u Beograd.
Kompozitor ju je, pak, preporučio beogradskom Narodnom pozorištu. Tako se Vela Nigrinova u prestonici našla 1882. godine. Iste godine u oktobru je prvi put izašla na ovdašnju scenu, nastupivši pred beogradskom publikom u predstavi „Debora“.
Brzo priznanje i prilagođavanje Beogradu
Već nakon prvog nastupa, o Nigrinovoj se pročuo glas kao o jednoj od najboljih glumica u prestonici. Ipak, izazovi na samom početku nisu bili nimalo laki. Valjalo je savladati jezik i prilagoditi se beogradskoj sredini, što je mladoj glumici brzo i pošlo za rukom.
Vela je živela sa Jenkom koji je od nje bio stariji dvadeset sedam godina i brzo se uklopila u tadašnju beogradsku sredinu i prihvatila njen duh i mentalitet.
Važila je za najelegantniju ženu u Beogradu, bila je ekstravagantna, temperamentna i lepa sa crnom kovrdžavom kosom, krupnim očima i belom puti.
Život je delila sa čuvenim kompozitorom, Davorinom Jenkom
Onako kako je Nigrinova prihvatila beogradski duh, tako su i Beograđani prihvatili nju. Otkako je došla u prestonicu, život je delila sa čuvenim kompozitorom Davorinom Jenkom. Kompozitor je, pak, potpuno bio opčinjen mladom glumicom. Mada je razlika među njima brojala gotovo 3 decenije, njihova veza je počivala na uzajamnom poštovanju i prijateljstvu.
Vela se kasnije i udala za daleko starijeg izabranika, a da bi joj dokazao svoju ljubav, kompozitor je 1894. godine položio zakletvu i postao srpski podanik.
Umetnički uspesi i Beograd kao dom
Nigrinova je u teatru nastavila da ređa zapažene uloge, a vrlo brzo je postala i prava Beograđanka. To joj je uspevalo i zbog izražene harizme – slovila je za glumicu specifičnog temperamenta, sa krupnim očima, svetlom puti i kovrdžavom, crnom kosom. Njena neposrednost, lepota i ekstravagantna pojava odmah su osvojili Beograđane iz umetničkih i boemskih krugova.
Štaviše, za Nigrinovu se govorilo i da je najelegantnija žena u Beogradu, a zbog izuzetnog glumačkog talenta zvali su je srpska Sara Bernar.
Inspiracija umetnicima i boemskim krugovima
Otuda je još lakše osvajala pažnju brojnih udvarača. Umetnicima – pre svega slikaru Đorđu Krstiću i fotografu Milanu Jovanoviću – bila je nepresušna inspiracija. Krećući se u beogradskim umetničkim krugovima, postala je i redovan gost boemskih lokala Skadarlije.
Nigrinova se za to vreme sve više i iskrenije zaljubljivala u Srbiju.
Još je za vreme srpsko-bugarskog rata 1885. godine radila je dobrovoljno kao bolničarka za srpske ranjenike.
Bogat scenski život i međunarodne ponude
Aktivno angažovanje na sceni donelo joj je preko 400 uloga – pamtili su je kao Ofeliju iz „Hamleta“, Margaret Gotje iz „Dame s kamelijama“, Esmeraldu iz „Zvonara bogorodičine crkve“ i Juliju iz „Romea i Julije“. Gostujući na pozornicama van Srbije, dobila je ponudu i za angažman u Češkom narodnom pozorištu.
Međutim, Vela je odbila poziv – njeno obrazloženje je glasilo kako je Srbija njena najdraža domovina.
Fatalna lepota najelegantnije pozorišne dive
Uz angažmane i uspehe koje je jedan za drugim ređala, Vela Nigrinova je zauzela i jedno od najznačajnijih mesta u istoriji beogradskog teatra. Stekavši takav renome, često bi se našla i među zvanicama na dvoru kraljice Natalije. Najčešće je, ipak, bila viđena među gostima Skadarlije, odakle potiču i nebrojene priče o umetnicima koji su patili zbog njene neuzvrćene ljubavi.
Neuzvraćene ljubavi i urbane legende
Dok su na stranicama časopisa objavljivane pesme koje su joj mnogi od njih posvećivali, prepričavalo se i da su se zbog glumice na dvoboju našla dvojica tadašnjih ministara. Detalji ovog događaja, doduše, nikada nisu potvrđeni, te je ostao kao urbana legenda među beogradskom čaršijom.
Posvećenost glumi i posledice po zdravlje
Dok su njeni udvarači stradavali od čašice više, Vela Nigrinova posvetila je svaki trenutak glumi. Jedne za drugom nizale su se uloge i gostovanja, uz velike repertoare i naporan rad. To je naposletku ostavilo traga i na zdravlje voljene beogradske glumice. Godine 1902., javnost je prvi put saznala da Vela pati od teške plućne bolesti.
Poslednje godine i tragičan kraj
Četiri godine kasnije upućena je na lečenje u jednu banju nadomak Beča. Novac su za nju prikupili poštovaoci i verna publika, dok joj je lekar izričito zabranio da se iscrpljuje nauštrb zdravlja. Nigrinova se na scenu ponovo vratila 1907. godine.
Proslavivši 25 godina karijere, tom prilikom joj je u hotelu „Pariz“ uručen Orden Svetog Save. 28. maja naredne godine, na scenu je izašla u ulozi carice Teodore. Svega šest meseci kasnije, 31. decembra iste godine, Augusta Vela Nigrinova preminula je u svojoj 45 godini.
Opelo i sećanje na veliku glumicu
Njena prerana smrt je u to vreme slovila za jedan od najpotresnijih događaja u Beogradu. Poslednja želja pozorišne dive bila je da je sahrane po pravoslavnim običajima. Na ispraćaju na Novom groblju okupilo se na hiljade Beograđana, među kojima i njeni prijatelji, poštovaoci i dugogodišnje kolege.
Prodavši kuću nakon suprugine smrti, Davorin Jenko se vraća u Ljubljanu. Preminuo je 6 godina kasnije u svojoj 80-toj godini. Međutim, zbog podaništva i zakletve srpskoj državi, austrijska vlast je uskratila pogreb dostojan njegovih zasluga i dela. U srpskoj prestonici, pak, ime kompozitora ponela je jedna ulica na Zvezdari, dok se Ulica Vele Nigrinove danas nalazi na Vračaru.
