Srpska pravoslavna crkva tokom vekova stradala je u BiH. A 30 godina nakon građanskog rata, čini se da napadi ne jenjavaju. Iako je BiH državna zajednica sačinjena od dva entiteta i tri naroda, pa tako ne može imati ni svoju imovinu, u Mostaru je imovina SPC upisana na „državu“.
Manastiri, crkve, crkvišta i groblja potvrda su viševekovnog identiteta pravoslavne vere i srpskog prisustva u BiH. Kada nije uspelo da se brojnim zločinima taj identitet izbriše, počelo se sa prisvajanjem imovine. Sve podseća na pokušaje koji su postojali u Crnoj Gori, da se imovina Mitropolije crnogorske-primorske SPC uknjiži na državu. I to nije činjeno zbog brige za svetinje ili ljubavi prema pravoslavlju, nego sa isključivom namerom da se prekroji istorija i identitet.
Sada sličan scenario gledamo u BiH i to kroz sudsku praksu. Tiho, mimo zakona, imovina se knjiži na nešto što ne postoji, pa što samim tim nikada nije moglo ni biti vlasnik te imovine. I sve to u danima dok slušamo opasne ideje o stvaranju nekakve kvazicrkve „bosanska pravoslavna crkva„.
Otete kapele i groblje
Prvo je Opštinski sud u Mostaru upisao u katastar da je „država“ vlasnik pravoslavnog groblja u mostarskom naselju Vrapčići. Nakon toga se isto desilo i sa kapelom pravoslavne crkve i još jednim grobljem koji se nalazi na drugoj parceli.
Odbor za zaštitu prava Srba u Federaciji poručuje da je javnost obavestila da je parcelu kč.br. 2059 „Kraljevina“ srpsko pravoslavno groblje u selu Vrapčići, čiji je posednik Srpska pravoslavna crkvena opština, mostarski sud upisao na „državu BiH“.
„Obaveštavamo javnost da smo došli do podataka da je mostarski sud kapelu Srpske pravoslavne crkve, koja se nalazi na drugoj parceli broj 1209 ko Vrapčići, upisao na državu. Pored kapele se nalazi i drugo pravoslavno groblje, u koje se sahranjuju porodice Došlo, Antelj, Kuzman i Vučić“, saopšteno je iz Odbora za zaštitu prava Srba u Federaciji.
Dodaju da je mostarski sud upis države na posed SPC izvršio tokom usklađivanja zemljišne knjige i katastra ko Vrapčići.
„I ovo drugo groblje zajedno sa kapelom mostarski sud je upisao na državu. Kapela koju je mostarski sud u gruntovnicu upisao na državu posvećena je prazniku Akatist presvetoj Bogorodici u čast njene ikone živonosni istočnik, praznik koji se proslavlja petak prve nedelje Svetle sedmice“, poručili su iz Odbora.
Dodaju da su za dva dana otkrili dve činjenice koje ukazuju da ovo nije slučajno. Cilj ovih sudskih upisa je nešto drugo.
Praksa koja bi mogla biti opasna
Srpska pravoslavna crkva naročito je stradala u Hercegovini i području Mostara. Tokom Drugog svetskog rata ustaše su počinili brojna zverstva, a svakako najveći zločin su Prebilovci. Mnogo je jama u kojoj su kosti srpske nejači, porušenih manastira, crkava i grobalja. Još se rane nisu zacelile, i u poslednjem ratu došlo je novo stradanje.
Saborna crkva u Mostaru, jedna od najlepših i najvećih na celom Balkanu, srušena je do temelja. Crkva posvećena prebilovačkim mučenicima minirana je i dignuta u zrak. Od 1995. Eparhija hercegovačka krenula je u potpunu obnovu.
I nije trebalo obnoviti samo građevine, nego čitav duh. Poseban problem je bila oteta imovina koju je trebalo vratiti. Nešto se i uspelo, ali izgleda da neko ima drugačije namere.
Problem je što se ovim slučajem u Mostaru daje „legalna“ osnova i u drugim krajevima da se brojne srpske svetinje i groblja otmu od onog kome pripadaju. Nakon decenija zapuštenosti, stalnih napada, rušenja, krenulo se i u formalno otimanje. Ovakva sudska praksa mogla bi napraviti opasan presedan u kojem će sakralni objekti pripadati državi. A kada se na to doda narativ o „bosanskoj crkvi“, kako da se ne zapitamo šta je konačni cilj? Ako su sudovi, mimo zakona, doneli odluku da otmu imovinu, ko nam garantuje da se političari neće na osnovu te sudske prakse sada dosetiti da tu imovinu dodele nekakvoj kvazicrkvi?
Šta ako dođe do toga da sada ta „država“ (iako nije jasno ko je država) te objekte dodeli Mustafi Ceriću ili nekom drugom ko se izjasni kao pripadnik „bosanske crkve“?
Otimanje imovine – prekrajanje istorije
Teolog Nebojša Lazić izjavio je da otimanje imovine Srbima i Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Federaciji BiH predstavlja pokušaj prekrajanja istorije i brisanja identiteta srpskog naroda.
Lazić je naveo da su groblja na meti napada jer su važan dokaz istorijske prisutnosti naroda. Pokušaj otimanja ove imovine govori da su Srbi ugroženi.
On je naveo da su na udaru i srpska groblja na Kosovu i Metohiji i Hrvatskoj, jer svedoče o istorijskom prisustvu jednog naroda.
„Nažalost, Srbi su statistička greška u FBiH. Ali dok postoje grobovi, oni svedoče da je ta zemlja pripadala nekim domaćinima, nekim vjerujućim Srbima i onda ti grobovi postaju smetnja“, istakao je Lazić.
On je podsetio da ovo nije prvi pokušaj otimanja srpske i crkvene imovine u FBiH, te da su samo za proteklih godinu dana brojna srpska groblja uništena.
Čajničko jevanđelje
Prvi takav pokušaj bio je sa Čajničkim jevanđeljem, jednom od najznačajnijih srednjovekovnih rukopisnih knjiga iz stare srpske države Bosne. Sarajevo je želelo da predstavi kao jevanđelje koje pripada takozvanoj bogumilskoj crkvi, što je besmislica.
„To je samo po sebi nonsens jer „bogumilska crkva“ nije priznavala ikone ni freske. A svako slovo Čajničkog jevanđelja počinje sa svojevrsnim ukrasom, slikovitim prikazom. Tako da je jasno da je to jevanđelje pripadalo SPC“, kaže Lazić.
Prema njegovim rečima, pokušaj otimanja imovine govori da su Srbi ugroženi kada nisu na svom, da ne važe ista prava za njih, te da se samo deklarativno govori o pravima, jednakosti, multietničkoj i multifunkcionalnoj državi.
Lazić je ukazao da je jasno da je tu reč o otimačini svega onog što bi moglo biti srpsko i pokušaju da se sve što je srpsko razdvoji na „bosansko-hercegovačko“.
On je ocenio da se time želi da se svest i savest naroda koji je mučenički stradao na turskom kocu i austrugarskom konopcu pripiše nekom drugom narodu.
„Želi se da se stvori neki drugi podobni narod, istorija, kultura. To sve počinje od otimanja materijalne i nematerijalne kulturne baštine“, istakao je Lazić.
Za Kompasinfo Aleksandar Stojanović
