U novoj epizodi emisije „Kompas“ gost je bio istaknuti srpski istoričar dr Nemanja Dević, naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu. Dević, rođen 25. avgusta 1989. godine u Smederevskoj Palanci, jedan je od najmlađih i najplodotvornijih istraživača savremene srpske istorije.
Nemanjin plodan rad
Diplomirao je i masterirao na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a doktorsku disertaciju „Partizanski pokret u Srbiji 1941–1944“ odbranio je 2020. godine pod mentorstvom prof. dr Mire Radojević. Zaposlen je u Institutu za savremenu istoriju od 2018. godine i do sada je objavio više od dvadeset naučnih radova i više monografija. Prema podacima Ministarstva nauke, 2023. godine svrstan je u 10% najuspešnijih istraživača u Srbiji.
U razgovoru za „Kompas“ Dević je sa urednicima emisije otvorio brojna pitanja vezana za jedno od najsloženijih razdoblja naše prošlosti — period Drugog svetskog rata i prvih godina komunističke vlasti. Povod je bila godišnjica okončanja rata, ali i potreba da se, nakon osam decenija, što preciznije rekonstruišu istorijski događaji i uloge pojedinaca.
U emisiji je razmatrano koliko je danas moguće osloboditi se ideoloških nasleđa koja su decenijama oblikovala zvaničnu istoriografiju, kao i da li savremena istraživanja nude objektivniju sliku odnosa između partizana i četnika. Posebna pažnja posvećena je ličnostima čije uloge i dalje izazivaju rasprave — Milanu Nediću, Slobodanu Peneziću Krcunu, Draži Mihajloviću, Pavlu Đurišiću i Nikoli Kalabiću.
Ko je bio Nikola Kalabić?
Govoreći o Kalabiću, temi kojom se naučno bavio, Dević je nastojao da prikaže šire kontekste: ko je Kalabić bio pre rata, kako je život jednog geometra postao simbol granica između ideologije i istorije, kao i šta predstavlja njegova uloga 1941. godine. Posebno je bilo reči o poslednjem periodu rata, 1945. godini, kada se ukrštaju mitovi o junaštvu, izdaji i tragičnim sudbinama glavnih aktera.
Tokom razgovora otvorene su i teme komunističke represije, broja žrtava i nekažnjenih zločina, kao i pitanja šta se danas može pronaći u državnim arhivima Srbije. Dević je govorio o tome u kojoj meri su arhivska svedočanstva dostupna istraživačima i da li ona omogućavaju jasnije sagledavanje odnosa između partizana i četnika.
Koja je bila uloga SPC u vreme komunizma?
U emisiji je razmotrena i uloga Srpske pravoslavne crkve u periodu ateističkog režima — da li je bila samo čuvar sećanja ili i važan faktor u lečenju ratnih i poratnih rana. Zaključno, analizirana je i veza između tragičnih zbivanja sredinom XX veka i ratova devedesetih, te u kojoj meri su nedorađene istorijske teme uticale na kasnije društvene potrese.
Dr Nemanja Dević, dobitnik nagrada „Dragiša Kašiković“ i „Dimitrije Bogdanović“, autor više monografija i izložbi, još jednom je u „Kompasu“ predstavio istoriju kao živac društva — kao prostor u kojem se borimo da razumemo prošlost kako bismo bolje razumeli sadašnjost.
