22. novembra 1868. godine u privremenoj sali gostionice „Kod engleske kraljice“, u tadašnjoj Kosmajskoj ulici broj 51 (u blizini Varoš-kapije), odigrana je prva predstava novoosnovanog Narodnog pozorišta u Beogradu — istorijska drama u pet poglavlja „Đurađ Branković“ Karla (Karola) Obernjika.
Ova predstava se ubraja u početne, osnivačke trenutke beogradske profesionalne drame i danas se obeležava kao simboličan dan osnivanja ustanove.
Privremeni prostor i vlasništvo zgrade
Zgrada u kojoj je održana predstava nije bila pozorišna zgrada u savremenom smislu — radilo se o prilagođenoj sali u gostionici koju je Pozorišni odbor zakupio od sveštenika Miloša Sušića, paroha Saborne crkve.
Ta kuća se nalazila u delu starog Beograda zvanom Varoš-kapija, i tokom narednih dvanaestak meseci u njoj je igrana većina prvih predstava nove trupe, sve dok nije zaveršena i opremljena zgrada Narodnog pozorišta.
Prevod, adaptacija i umetničko uređenje
Upravnik i ključna ličnost u osnivanju nove scene bio je Jovan Đorđević, koji je preveo i preradio Obernjikovog „Đurađa Brankovića“ za potrebe prve postavke. Za adaptaciju prostora i scenskog prostora u gostionici angažovan je arhitekta Aleksandar Bugarski, koji je učestvovao i u projektovanju i podizanju kasnije zgrade Narodnog pozorišta.
Pred predstavu je, po opisima tog događaja, izvedena i „Srpska uvertira“ Dragutina Reća, a priređen je i uvodni govor o pozorišnoj umetnosti.
Kafana „Kod engleske kraljice“ — mesto koje je nestalo
Kafana u kojoj je održana prva predstava — poznata kao „Engleska kraljica“ — više ne postoji. Vlasnik je u tom periodu bio paroh Miloš Sušić, a gostionica je u drugoj polovini 19. veka imala i sobe za prenoćište i prostorije koje su mogle da prime publiku.
Prostori u starom jadru grada su kasnije rušeni ili prepravljani kako je grad rastao; svest o tačnoj lokaciji i izgledu objekta uglavnom se održala u arhivskim i lokalnim beleškama, ali sama građevina nije sačuvana do danas.
Kako je trupa radila u prvoj godini
Dok je zvanična zgrada Narodnog pozorišta građena (useljenje u stalnu zgradu na mestu tadašnje Stambol kapije dogodilo se 1869. godine), glumačka trupa je igrala u adaptiranoj gostionskoj sali — prema opisima, održano je više desetina (popis izvora govori o nekoliko desetina pa i sedamdeset reprezentativnih izvođenja u tom prvom periodu) predstava do preseljenja u novo zdanje.
Ta godina rada u privremenom prostoru bila je presudna za utemeljenje repertoara i publike u prestonici.
Značaj događaja za kulturu Beograda
Osnivanje i prva predstava Narodnog pozorišta predstavljaju prekretnicu u kulturnom životu Beograda: nakon više pokušaja tokom 19. veka, 1868. označava trajno institucionalno organizovanje profesionalnog pozorišta u srpskoj prestonici.
Pored samog izvođenja drama, organizovanje trupe, scenskih prostora i svih pratećih usluga postavilo je temelje za razvoj dramske umetnosti, opere i baleta koji će kasnije funkcionisati u okviru ustanove.
Neke zanimljivosti i arhivski zapisi
Arhivski prilozi i lokalni istorijski tekstovi beleže i detalje poput toga da su predstave u prvoj sezoni pratili muzički uvodi, da su se u publici pojavljivali književnici i državni zvaničnici, kao i da je sam izbor drame „Đurađ Branković“ — istorijske tematike — bio usklađen sa nacionalnim nastrojenjem tog doba.
Dokumentacija o vlasništvu, planovima zgrade i prvim adaptacijama prostora čuva se u lokalnim arhivima i studijama o beogradskoj arhitekturi i kulturi.
