Stanislav Krakov, vojnik, ustanik, ratnik i plemić, ličnim opredeljenjem književnik, novinar, filmski reditelj, kolekcionar, kritičar, oficir i putopisac, kao i visoki funkcioner Ljotićevog pokreta Zbor (Krakov je bio šef za propagandu pokreta Zbor, što možemo videti i u listu – Pravda 1.3.1937 strana 4)
Srpski Hemingvej
Stanislav Krakov „srpski Hemingvej“, u jednoj enciklopediji nazvan “veliki junak ratova“, a u drugoj, posle Drugog svetskog rata „narodni neprijatelj“, ili kako je sam sebe nazivao „putujućom tragedijom“ rođen je 1895. godine u Kragujevcu.
Otac, Zigmund, (Aleksandar) Krakov bio je Poljak, lekar, a majka Persida iz tada ugledne porodice, sestra Milana Nedića. Osnovnu školu krenuo u Knjaževcu, a završio je u Zaječaru 1905. godine, a zatim se porodica preselila u Kladovo.
Rano školovanje i mladalački zanos
1910. godine se upisuje u Drugu mušku gimnaziju. Kao učenik sedmog razreda, pošto nije mogao biti primljen u redovnu vojsku, prijavljuje se u četnički odred Vojvode Vuka.
„Jedna enciklopedija moje zemlje zabeležila me je kao „velikog junaka ratova”, dok mi je, osvajajući mesto mog stanovanja, jedan novi gospodar dao naziv „narodnog neprijatelja”.“
„Rat je stvorio i remek-dela. U njemu se stvara i ljubav. I remek-dela i ljubav su pobeda nad ništavilom, rat su protiv rata.“
Odlikovanja, ranjavanja i presude
Dobio je 18 odlikovanja, 17 puta ranjavan, polovina je bila ratna, ali je dobio i tri smrtne presude. U enciklopediji prve Jugoslavije zabeležen je kao „veliki junak iz ratova“, a u drugoj, titovoj Jugoslaviji je nazvan „narodnim neprijateljem“.
Njegova ratna, književna, novinarska, filmska biografija ga je između dva rata visoko etablirala na pijedestal javnosti a zatim je, on – prijatelj Crnjanskog, Vinavera, Rastka Petrovića, Marka Ristića, Deroka, te Frica Langa, nestao u tami javnog zaborava.
Najmlađi oficir Velikog rata
Krakov je u Balkanske ratove ušao kao maloletnik, praktično dečak, a iz Prvog svetskog rata izašao kao jedan od najodlikovanijih oficira svoje generacije. Čak 17 ranjavanja – to nije samo biografski podatak, to je svedočanstvo o čoveku koji je bio na prvoj liniji fronta gotovo neprekidno. U jednom trenutku je bio proglašen i poginulim.
Pisac koji je pisao kao da i dalje maršira
Njegova knjiga „Kroz buru“ važi za jedno od najpotresnijih svedočanstava o Prvom svetskom ratu. Stil mu je nervozan, dinamičan, skoro filmski. Zato su ga i zvali „srpski Hemingvej“ – ne samo zbog ratne biografije, već zbog načina na koji je spajao brutalnost fronta i unutrašnju dramu pojedinca.
Čovek koji je rano ušao u film
Malo ljudi zna da je Krakov bio pionir srpske kinematografije. Režirao je dokumentarne i igrane filmove u vreme kada je film kod nas bio tek u povoju. Njegov film „Za čast otadžbine“ smatra se jednim od ranih nacionalnih filmskih projekata sa jasnom ideološkom porukom.
Tri smrtne presude i emigracija
Posle Drugog svetskog rata osuđen je u odsustvu i život je okončao u Francuskoj, u Sen Žilijenu 1968. godine. Sudbina mu je zaista paradoksalna – od „velikog junaka“ do „narodnog neprijatelja“, u rasponu od jedne države do druge, unutar istog naroda.
Autobiografija kao lična odbrana
Njegovo delo „Život čoveka na Balkanu“ nije samo memoar, već i pokušaj da ispriča svoju istinu o vremenu, ideologijama i lomovima 20. veka. Tu se najbolje vidi njegova svest o tragičnoj dimenziji sopstvenog života.
