Tokom martovskog pogroma 2004. godine na Kosovu i Metohiji, Srbija je ušla u jedan od najtežih perioda u svojoj istoriji. U talasu organizovanih napada, zapaljeno je više desetina srpskih crkava i manastira, uništena je imovina, a hiljade Srba bilo je prinuđeno da napusti svoja ognjišta. U tim danima, uloga međunarodnih snaga, pre svega KFOR, bila je pod posebnom lupom javnosti.
U okviru italijanskog kontingenta KFOR-a, koji je u tom periodu važio za jedan od najiskusnijih i najbolje organizovanih, posebno su se isticale jedinice poput padobranske brigade Folgore i specijalnih snaga Col Moschin. Njihov zadatak nije bio samo vojno prisustvo, već i neposredna zaštita ugroženih civilnih objekata i verskih svetinja Srpske pravoslavne crkve.
Odbrana svetinja u danima haosa
Prema izveštajima međunarodnih misija, svedočenjima lokalnog stanovništva i kasnijim analizama bezbednosnih struktura, upravo su pojedini italijanski vojni odredi odigrali značajnu ulogu u sprečavanju daljeg uništavanja ključnih pravoslavnih svetinja. Među njima se posebno izdvajaju manastiri pod zaštitom UNESKO-a, poput Pećke patrijaršije, kao i drugi duhovni centri poput Visokih Dečana i Gračanice.
U trenucima kada su mnogi objekti bili izloženi direktnim napadima, pripadnici KFOR-a postavljali su zaštitne kordone, evakuisali ugrožene i u više slučajeva fizički sprečavali ulazak grupa koje su pokušavale da prodru u manastirske komplekse.
Upravo ta odlučnost pojedinih jedinica, kako se navodi u više analiza posmatrača tog perioda, doprinela je da deo srpskog kulturnog i duhovnog nasleđa bude sačuvan od potpunog uništenja.
Italijanski oficiri i pitanje lične hrabrosti
U pojedinim sećanjima i tekstovima koji su se kasnije pojavljivali u regionalnim medijima, pominju se i oficiri italijanskog KFOR-a, među njima i ime generala Rafaelea Lubinija, kao pripadnika komandne strukture koja je u tom periodu rukovodila delovima operacija na terenu.
Iako se u javnosti često pojednostavljuje uloga pojedinaca, vojna istorija ovog perioda pokazuje da su odluke donošene u složenoj hijerarhiji, u okviru misije KFOR-a i pod komandom NATO struktura.
Uprkos toj hijerarhiji koja je vladala, upravo su disciplina, profesionalizam i spremnost na rizik pojedinih jedinica bili presudni u trenucima kada je situacija na terenu izmicala kontroli.
Pamćenje i istorijska perspektiva
Događaji iz marta 2004. godine i danas ostaju jedna od najbolnijih tema novije istorije na Kosovu i Metohiji. Za srpski narod, martovski pogrom je simbol stradanja.
Za međunarodne snage, to je period u kojem su se suočile sa ograničenjima mandata i težinom odgovornosti u multietničkom konfliktnom prostoru, iako većina pripadnika tih međunarodnih snaga nije obavljala svoj posao kako bi zaštitila srpski narod.
Ipak, i u takvoj konstelaciji stvari bilo je među ovim redovima ljudi koji su bili svetlo u tami, a jedan od takvih je i general Rafaele Lubini.
U tom kontekstu, uloga pojedinih vojnika i jedinica, uključujući i ova dva italijanska kontingenta, često se u javnom diskursu posmatraju kao primer profesionalne vojne etike u uslovima haosa koji je vladao na južnoj srpskoj pokrajini.
