O srednjevekovnoj bosanskoj državi se ne govori i ne istražuje dovoljno u našoj nauci i javnosti, što dovodi do toga da se javljaju razni mitovi i polu-istine o njoj.
Svakako najpoznatiji od tih mitova i lažnih predstava jeste i ta da u Bosni nisu živeli Srbi.
Povelja bana Matije Ninoslava kao istorijski izvor
Upravo zato danas predstavljamo jedan od najstarijih pisanih izvora iz srednjevekovne Bosne u kojoj njen vladar, ban Matija Ninoslav (1232-1250) naziva svoje podanike „Srbima“, a susedne Dubrovčane „Vlasima“.
Odnosi sa Dubrovnikom i trgovačke privilegije
Rimokatolička republika Dubrovnik, koja se svojom trgovačkom pozicijom nametala u odnosu na susedne srpske zamalje, je oduvek nastojala da svoju privilegovanu poziciju zaštiti, te je od susednih srpskih vladara tražila pismene garancije da dubrovački trgovci mogu slobodno da se kreću i trguju po njihovim zemljama.
Tako im je i bosanski ban Matija Ninoslav izdao povelju oko 1234. godine (napisanu ćirilicom, na srpskom tj. štokavskom jeziku) u kojoj Dubrovčanima dozvoljava i potvrđuje sve ono što im je prethodno dozvolio ban Kulin u svojoj povelji iz 1189. godine.
Termini „Srbin“ i „Vlah“ u povelji
U povelji bana Matije Ninoslava se, između ostalog, nalaze i sledeće reči: „Ako tuži Srbin Vlaha, da se parniče pred knezom; a ako tuži Vlah Srbina, da se parniče pred banom.“
Očigledno da pod pojmom „Srbin“, ban označava stanovnika Bosne, tj. svog podanika, a „Vlah“ označava Dubrovčanina. Da Vlah označava Dubrovčanina, to se vidi u istoj povelji iz sledećih reči: „da hode Vlasi svobodno“. To znači, da Dubrovčani mogu, po Bosni, slobodno i nesmetano da se kreću i bave se trgovinom.
Međutim, ukoliko bi došlo do nekakvog spora između Dubrovčanina i Srbina (tj. Bosanca, odnosno stanovnika Bosne i podanika bosanskih banova) takve sporove bi rešavali ban bosanski ili knez dubrovački. Ukoliko bi krivica pala na Dubrovčanina, sudio bi mu knez, a ako je kriv Srbin, sudio bi mu njegov bosanski ban.
Izvori i arhivska građa
Ova povelja bana Ninoslava štampana je u Miklošićevoj zbirci „Monumenta Serbica“ na strani 24-25, a original se čuva u Carskom arhivu u Beču. Sačuvano je još nekoliko pisama koje je ban Matija Ninoslav pisao dubrovačkim vlastima u kojima on svoje „Bosance“ naziva „Srbima“, a Dubrovčane „Vlasima“.
Značenje pojma „Vlah“ u srednjem veku
U ovom kontekstu treba reći šta se podrazumeva pod pojmom „Vlah“. U ranijem, prvobitnom, značenju ta reč se upotrebljavala najviše za označavanje preostalog romanizovanog stanovništva u primorskim gradovima nakon doseljavanja Srba i ostalih Slovena.
Znači pod pojmom „Vlah“ bosanski ban označava Dubrovčanina, odnosno čoveka porekla od romanizovanih stanovnika nekadašnjeg rimskog carstva tj. Latina i Rimokatolika.
Evolucija pojma „Vlah“
U kasnijem značenju, evidentno je tokom srednjeg veka i razvoja feudalnog sistema, da se Vlasi pretapaju u Slovene, među kojima su živeli i pod čijom državom su se našli.
Ime „Vlah“ preživljava, ali se pod njim više nije isključivo podrazumevalo romanizovano poreklo, već čovek koji se bavi onim čime su se mnogi raniji romanizovani stanovnici sednjevekovnih srpskih zemalja bavili, a to je stočarstvo i uopšte seoskim načinom života. I tako pojam „Vlah“ ili pastir (ili pecuarius) postaše sinonimi u srednjem veku.
