Jedna od najpotresnijih i najkontroverznijih priča stare Srbije jeste ljubav i tragedija kralja Aleksandra Obrenovića i kraljice Drage Mašin. Njihova sudbina, često prikazivana kao skandalozna i nemoralna, u suštini krije priču o ženi koja je mnogo prevazilazila okvire svog vremena.
Iako je istorija pamti kao „srpsku Mariju Antoanetu“, Draga je bila izuzetno obrazovana, kulturna i humana žena. Finansirala je arheološka istraživanja Viminacijuma, pomagala Jovana Skerlića, Branislava Nušića i Jovu Jovanovića Zmaja, podržavala sirotište i uvodila štednju na dvoru. Njena naklonost prema umetnosti i modi iznedrila je i originalne dizajne odeće inspirisane srednjovekovnim srpskim vladarkama.
Međutim, nakon što je srpski kralj Aleksandar, deset godina mlađi od nje, objavio nameru da je oženi, Draga je postala meta političkih i medijskih napada. Protivnici dinastije Obrenović, uz podršku stranih uticaja, predstavili su je kao „ženu lakog morala“ i „ruskog agenta“. Taj narativ postao je opravdanje za Majski prevrat 1903. godine, u kome su kralj i kraljica zverski ubijeni, a dinastija Obrenović trajno ugašena.
Istorijski izvori, međutim, otkrivaju drugačiju sliku. Draga Mašin, unuka vojvode Nikole Lunjevice, govorila je više jezika, bavila se novinarstvom i prevodilaštvom, i radila na prosvećivanju naroda. Nakon tragične smrti supruga, nastavila je da se izdržava svojim radom, što je u to vreme bilo gotovo nečujeno za ženu plemićkog porekla.
Iako je kasnije optuživana za izmišljenu trudnoću i političke intrige, dokumenta objavljena uoči Drugog svetskog rata pokazuju da je kralj Aleksandar uoči prevrata planirao da Dragu pošalje u inostranstvo, što ruši verziju da je ona upravljala državom. Austrougarski lekari, koji su tokom Prvog svetskog rata otkopali njene ostatke, našli su i tragove fetusa — dokaz da je, suprotno glasinama, u trenutku ubistva zaista bila trudna.
Sudbina kraljice Drage, žene koja je želela da bude spisateljica, a postala simbol propasti jedne dinastije, ostaje jedna od najtužnijih priča naše istorije. Danas, više od jednog veka kasnije, vreme je da se njen lik posmatra bez senki propagande – kao lik obrazovane, humane i neshvaćene žene koja je platila najvišu cenu ljubavi i politike.
