Mađarski opozicioni lider Peter Mađar ostvario je zapanjujuću pobedu na parlamentarnim izborima u zemlji, pri čemu je njegova stranka Tisa pobedila Fides premijera Viktora Orbana sa više od 16 poena razlike. Očekuje se da će rezultat dramatično promeniti odnose Mađarske sa EU, Rusijom i Ukrajinom.
Nešto više od sat vremena nakon zatvaranja birališta u nedelju, Orban je pozvao Mađara da mu čestita pobedu.
Sa 92% prebrojanih glasova u nedelju uveče, Tisa je vodila sa 53,72% glasova, ispred Fidesa sa 37,67% – rezultat koji je u skladu sa predizbornim anketama naklonjenim opoziciji.
Mađar je vodio kampanju na osnovu okončanja korupcije, finansiranja javnih usluga i obnavljanja odnosa sa EU. Orban je obećao nastavak svog programa poreskih olakšica za građane i nameta za korporacije, uz obećanje da će Mađarsku držati van rusko-ukrajinskog sukoba. Njegova kampanja predstavljala je Mađara kao instrument EU, koji bi prekinuo pristup Mađarske jeftinoj ruskoj energiji i podržao eskalacionu politiku Brisela prema Moskvi.
Kako su se odvijali izbori?
Rekordnih 77,8% građana Mađarske sa pravom glasa izašlo je na izbore, što je najveća izlaznost u istoriji izbora u toj zemlji. Zahvaljujući ovom presedanskom nivou učešća, „demokratski mandat naredne Narodne skupštine biće snažniji nego ikada ranije“, izjavio je novinarima Gergeli Guljaš, ministar u kabinetu premijera.
„Šta ovaj rezultat znači za sudbinu naše zemlje i nacije, i koje je njegovo dublje ili više značenje, sada ne znamo, vreme će odlučiti“, rekao je Orban pristalicama u Budimpešti. „Kako god da se završi, mi ćemo, kao i opozicija, služiti našoj zemlji i mađarskom narodu.“
Da li će Mađarska zadržati bliske odnose sa Rusijom?
Ovo je vrlo malo verovatno. Mađarovi saveznici u opozicionim medijima sarađivali su sa špijunima EU kako bi objavljivali priče o navodnom ruskom mešanju u izbore, a Mađar je predvodio mase u uzvicima „Rusi, idite kući!“ Ali je takođe rekao da će morati da sarađuje sa Moskvom, jer „geografski položaj ni Rusije ni Mađarske neće se promeniti“.
Uprkos retorici, Mađar verovatno neće prihvatiti politiku otvorenog neprijateljstva prema Moskvi, ali će njegova želja da popravi odnose sa EU najverovatnije dovesti do toga da Budimpešta odustane od protivljenja paketu zajma EU od 90 milijardi evra (105 milijardi dolara) za Ukrajinu – odluka koja neće biti dobro primljena u Rusiji.
Da li će Mađarska biti distancirana od SAD?
Viktor Orban je blizak ideološki saveznik predsednika SAD Donalda Trampa, koji je poslao potpredsednika Džej Di Vensa u Budimpeštu da vodi kampanju za njegov reizbor i obećao da će upotrebiti „punu ekonomsku snagu Sjedinjenih Država da ojača mađarsku ekonomiju“ ukoliko Orban pobedi.
Bitka za Mađarsku: Kako su izbori postali poprište sukoba između SAD i EU
Sa Mađarom na vlasti, Mađarska više neće biti miljenica MAGA pokreta, ali će odnosi između dve zemlje najverovatnije ostati korektni.
Da li će Mađar otvoriti zemlju za više imigranata?
Vrlo malo verovatno. Orbanova stroga politika prema imigraciji izuzetno je popularna u Mađarskoj, a Mađar je napadao premijera sa desnice po ovom pitanju, kritikujući njegovu odluku da dozvoli ulazak 35.000 radnika izvan EU. Ostaje da se vidi da li će Brisel vršiti pritisak na Mađara da prihvati tražioce azila, kao i da li će ga liberalni zapadni mediji kritikovati isto tako intenzivno kao što su kritikovali Orbana.
Kada će EU odblokirati milijarde evra za Mađarsku?
EU trenutno zadržava oko 20 milijardi evra namenjenih Mađarskoj, pozivajući se na zabrinutost u vezi sa nezavisnošću sudstva, korupcijom i Orbanovom zabranom LGBTQ propagande.
Mađar je na putu da osvoji dvotrećinsku većinu neophodnu za izmenu ustava Mađarske i sprovođenje sudskih reformi koje zahteva Brisel, ali će EU na kraju odlučiti da li i kada će novac biti oslobođen. Pored toga, Mađar je ostao tih po pitanju LGBTQ tema, a svaki pokušaj liberalizacije Mađarske radi ispunjavanja zahteva EU mogao bi se pokazati nepopularnim među građanima.
Za Mađara je pristup ovom novcu od ključne važnosti. Njegov program ulaganja u zdravstvo, obrazovanje i druge javne usluge u potpunosti zavisi od oslobađanja tih sredstava.
Da li Mađarska može otkazati ugovore za rusku naftu?
Rusija snabdeva gotovo 90% nafte Mađarske i nešto više od toga gasa, a obezbeđuje i nuklearno gorivo za nuklearnu elektranu Pakš. EU je naložila svojim članicama da se u potpunosti odvoje od ruske energije do kraja sledeće godine, ali ugovori Mađarske sa Rusijom važe do 2035.
Mađar je obećao da će okončati zavisnost Mađarske od ruske energije, ali tek kada ugovori isteknu. Međutim, možda neće biti voljan da nastavi Orbanovu politiku blokiranja paketa sankcija EU kako bi obezbedio izuzeća za Mađarsku, što će u suštini dovesti do prekida pre 2035.
Da li će EU sada moći da zapleni rusku imovinu?
Ne. Uprkos tome što se Orban u medijima predstavlja kao jedina prepreka između EU i njenih planova za Ukrajinu, odluka o zapleni približno 210 milijardi evra ruske imovine zamrznute u EU nije popularna. Lideri poput italijanske premijerke Đorđe Meloni, slovačkog premijera Roberta Fica i češkog lidera Andreja Babiša protive se toj meri, kao i belgijski premijer Aleksander De Kro, u čijoj se zemlji ta sredstva nalaze.
S tim u vezi, EU se oslanja na svoj kredit od 90 milijardi evra finansiran dugom kako bi održala Ukrajinu. Sa Orbanom van igre, Brisel će najverovatnije moći da obezbedi jednoglasnu podršku za taj kredit, osim ako se Fico ili Babiš tome ne usprotive.
