Kako je započeo turizam u Srbiji

Na današnji dan, 10. decembra 1895, osnovano je Društvo za unapređenje i uljepšavanje Sokobanje, što se smatra začetkom turizma u Srbiji.

Na to su uticali i česti boravci knezova Miloša i Mihajla Obrenovića, koji su tu dolazili na odmor.

Sokobanja se kao lečilište pominje još u starom Rimu i ranoj Romeji.

Srednji vek i osmanski periodJoš u srednjovekovnoj srpskoj državi postojala su hodočašća u Svetu Goru, Jerusalim i manastire (Studenica, Manasija, Mileševa). Pod turskom vlašću (15–19. vek) putovanja su bila retka i opasna, ali su banje (Sokobanja, Vrnjačka Banja, Niška Banja, Bujanovačka Banja) već tada bile poznate lokalnom stanovništvu i Turcima. Prvi pisani trag o Vrnjačkoj Banji potiče iz 17. veka, a o Sokobanji čak iz 16. veka (zapis Evlije Čelebije).Prva polovina 19. veka – Kneževina SrbijaNakon Drugog srpskog ustanka i sticanja autonomije, Srbija počinje da „otvara vrata“ prema Evropi. Prvi strani putnici-pisci (nemački, francuski, engleski) dolaze 1830-ih i 1840-ih i pišu putopise o „egzotičnoj“ Srbiji (Ami Bue, Otto Dubislav fon Pirh, Adolf Bernhard Marks). Oni posećuju Beograd, manastire i banje, što predstavlja prve tragove kulturnog turizma.Najznačajniji pomak donosi banjski turizam. Vrnjačka Banja postaje prva organizovana banja u Srbiji zahvaljujući knezu Milošu Obrenoviću. On 1835. godine šalje uzorke vode na analizu u Beč, a 1837–1838. gradi prve objekte (kafane, sobe za goste). Godine 1868. knez Mihailo Obrenović zvanično osniva „Fond za lečenje u Vrnjačkoj Banji“, čime ova banja postaje prva državno organizovana banja u Srbiji i na Balkanu.Doba kneza Mihaila i kralja Milana Obrenovića – pravi procvatKnez Mihailo (1860–1868) i kasnije kralj Milan Obrenović (1882–1889) bili su ključne figure u razvoju turizma:

1. godine osniva se „Uprava za lečenje u banjama Kneževine Srbije“.
Gradnja prve železničke pruge Beograd–Niš (1884) omogućila je lakši dolazak u banje (Vrnjačka, Niška, Sokobanja).
Uvodi se prvi zakon o banjama (1882), kojim se reguliše rad, higijena i cena usluga.
Kralj Milan lično letuje u banjama i promoviše ih u evropskim krugovima. Niška Banja i Bujanovačka Banja dobijaju nove objekte, parkove i šetališta.
1880-ih počinju da dolaze prvi strani gosti iz Austro-Ugarske, Nemačke i Češke.

Kralj Aleksandar Obrenović (1889–1903) – vrhunac „Obrenovićevskog turizma“Mladi kralj Aleksandar i kraljica Draga nastavljaju tradiciju:

Vrnjačka Banja dobija električno osvetljenje (1909, ali već pripremljeno za vreme Obrenovića) i postaje „srpski Karlsbad“.
Sokobanja dobija prvi hotel „Beograd“ (1899).
Bujanovačka Banja postaje omiljeno mesto kraljevskog para – kralj Aleksandar i Draga su ovde provodili medeni mesec 1900. godine i podigli mali dvorac („Dragin zamak“).
Gradnja modernih hotela („Kralj“, „Srbija“ u Vrnjačkoj Banji) i promocija u evropskim časopisima.
Planira se i prva turistička agencija („Putnik“ je osnovan 1904, ali ideja potiče iz poslednjih godina Obrenovića).

Posle Majskog prevraka (1903)Nakon ubistva kralja Aleksandra i kraljice Drage i dolaska Karađorđevića, dolazi do kratkog zastoja u razvoju banjskog turizma jer se nova dinastija više okreće planinskom i vojnom turizmu (Zlatibor, Kopaonik), ali su temelji već bili čvrsto postavljeni upravo u vreme Obrenovića.ZaključakDinastija Obrenović (posebno Mihailo, Milan i Aleksandar) odigrala je presudnu ulogu u nastanku organizovanog turizma u Srbiji. Oni su banje pretvorili iz narodnih lečilišta u evropske lečilišne centre, uredili ih, povezali železnicom i promovisali u inostranstvu. Zahvaljujući njima, Srbija je već krajem 19. veka imala razvijenu banjsku infrastrukturu kakvu mnoge evropske zemlje tada nisu imale. Zbog toga se s pravom može reći da je moderan turizam u Srbiji „Obrenovićevog porekla“.

Kompas pravih vrednosti