Prije 100 godina mogli smo reći: „Kina je prošlost, Evropa sadašnjost, SAD budućnost“. Danas možemo reći: „Evropa je prošlost, SAD sadašnjost, Kina budućnost“. A budućnost je sada.
Ovako je u uvodu svog predavanja „Odnosi između velikih sila u multipolarnom svijetu“ ukratko opisao stanje u svijetu profesor Džang Vejvej, koje je održano na Fakultetu političkih nauka u Banjaluci.
Profesor Vejvej je jedan od vodećih svjetskih stručnjaka iz oblasti međunarodnih odnosa, a iza sebe ima bogatu diplomatsku karijeru.
Ključna tačka Vejvejove analize je dekonstrukcija zapadnog uvjerenja u univerzalnost liberalne demokratije. Referišući na svoju čuvenu debatu sa Frensisom Fukujamom iz 2011. godine, Vejvej ističe neuspjeh prognoza o „nužnoj demokratizaciji” Kine.
Umjesto tranzicije ka zapadnom modelu, Kina je razvila sopstveni civilizacijski model zasnovan na dvije faze:
- Infrastrukturna konsolidacija (1949–1978): Postavljanje socijalnih i političkih temelja bez kojih kasniji rast ne bi bio moguć.
- Tehnološki i ekonomski skok (1979–danas): Faza u kojoj je Kina, prema Vejveju, ne samo sustigla već i prestigla Zapad u ključnim oblastima.
Tehnološki suverenitet i vojna realnost
Analiza moći profesora Vejveja duboko je ukorijenjena u merljivim parametrima. Podatak da Kina prednjači u 57 od 64 ključne tehnologije sugeriše da se centar naučne gravitacije nepovratno pomjerio na Istok. Poseban akcenat stavljen je na vještačku inteligenciju, gdje kineski ljudski kapital (7,5 miliona naučnika) stvara kvantitativnu i kvalitativnu prednost koju Zapad teško može da isprati.
Njegova opaska o sistemu odbrane i hipersoničnom oružju nosi jasnu poruku: era apsolutne američke pomorske dominacije je završena. Pominjanje Srbije i NATO agresije služi kao istorijski parametar koji ilustruje kako tehnologija direktno definiše nacionalni suverenitet.
Kriza zapadnog političkog sistema
Vejvej iznosi smjelu tezu da je američki politički sistem ostao „zarobljen u predindustrijskom dobu”, nesposoban da se nosi sa izazovima tehnološke ere. On populizam u SAD ne vidi kao slučajnost, već kao sistemsku grešku koja vodi ka degradaciji racionalnog upravljanja.
Nazivajući SAD „papirnim tigrom” koji pokušava da sačuva fasadu moći, profesor ukazuje na taktičke poraze na Bliskom istoku (odnos sa Iranom) kao dokaze slabljenja strateške koherentnosti Vašingtona.
Multipolarnost kao nova normalnost
Za razliku od evrocentričnog pogleda na svijet, Vejvejova vizija prepoznaje tri glavna aktera – Kinu, Rusiju i SAD, dok Evropu vidi kao marginalizovanog posmatrača sopstvene slabljenja moći.
Kina više ne teži ka tome da bude prihvaćena od strane Zapada; ona kreira novi globalni standard koji kombinuje tehnokratsku efikasnost sa civilizacijskim specifičnostima. U tom kontekstu, „budućnost koja je već počela” zahtijeva potpuno novo razumijevanje političkih procesa u kojem ideološke floskule ustupaju mjesto statistici razvoja i tehnološkoj dominaciji.
Aleksandar Stojanović za Kompasinfo
