Freska koja prikazuje mladog Isusa kao Dobrog Pastira pronađena je u jednoj grobnici u blizini Nikeje. Eksperti objašnjavaju njen istorijski i duhovni značaj za Crkvu.
Turski arheolozi pronašli su u jednoj grobnici iz III veka, koja se nalazi u Nikeji, na prostoru današnje Turske, izuzetnu fresku na kojoj je Isus predstavljen kao „Dobri Pastir“, mlad i bez brade, što je čini jednom od najranijih sačuvanih hrišćanskih predstava u Anadoliji (Maloj Aziji).
Prema mišljenju stručnjaka, ova slika freska među najstarije do sada otkrivene vizuelne predstave hrišćanstva, verovatno nastale u prvim vekovima hrišćanske epohe, i predstavlja materijalni dokaz ranog prisustva i ispoljavanja ove religije na tom području.
Freska Isusa „Dobrog Pastira“ — jedinstveno otkriće
Do otkrića freske došlo je u avgustu 2025. godine u podzemnoj grobnici koja se nalazi u selu Hisardere, u blizini Nikeje, istorijskog grada u kome je 325. godine održan Prvi vaseljenski sabor u Nikeji, a koji su 28. novembra 2025. godine posetili konstantinopoljski patrijarh Vartolomej i papa Lav XIV povodom obeležavanja 1700 godina od tog događaja.
Prema rečima stručnjaka koji su učestvovali u iskopavanjima, kojima rukovodi Muzej u Izniku, grobnica potiče iz III veka, iz vremena kada su hrišćani još uvek bili izloženi progonima u Rimskom carstvu, što ovu fresku čini dragocenim svedočanstvom vere koja je ispovedana i praktikovana u tajnosti.
Freska prikazuje mladog Isusa, bez brade, obučenog u rimsku togu, kako na ramenima nosi ovcu — klasičan prikaz „Dobrog Pastira“.
Arheolozi ističu da je reč o jednom od retkih primera u Anadoliji na kojima je Sin Božiji predstavljen „sa jasno rimskim obeležjima“, kao i da je ovo do sada najbolje očuvani primerak takve vrste.
Zašto je freska Isusa kao „Dobrog Pastira“ važna?
Pre nego što je krst postao univerzalni simbol hrišćanstva, lik „Dobrog Pastira“ izražavao je na katihetski način veru u Hrista kao vođu, zaštitnika i Spasitelja.
Ovaj prikaz — nadahnut Jevanđeljem po Jovanu — simvolizuje pastirsku ljubav Isusa prema svome narodu i Njegovu blizinu sa najranjivijima.
Prema mišljenju arheologa, činjenica da se ova predstava pojavljuje u ranoj hrišćanskoj grobnici otkriva nadu prvih vernika u večni život i u milostivo zastupništvo Hrista u vremenima progona.
Kakva je grobnica koja je otkrivena?
Arheološki projekat koji se sprovodi uz dozvolu Ministarstva kulture i turizma Turske, pod rukovodstvom Muzeja u Izniku, omogućio je da se otkrije hipogejska grobnica (podzemna pogrebna građevina, uklesana u stenu ili u podzemlje, koja se sastoji od galerija i komora za sahranjivanje) u kojoj je pronađena izuzetna freska „Dobrog Pastira“.
U otkrivenoj grobnici posebno se ističe činjenica da su tri njena zida — istočni, zapadni i severni — sačuvani gotovo netaknuti i da čuvaju celinu fresaka koje se izdvajaju svojim kvalitetom i sadržajem, naveli su arheolozi.
Prema objavljenim fotografijama, grobnica je uska, a njeni zidovi i svod ukrašeni su motivima ptica, biljaka i portretima plemića u pratnji robova, što odražava mešavinu paganskih i hrišćanskih tradicija tog vremena.
Za razliku od drugih regionalnih otkrića, u ovoj grobnici pojavljuju se i ljudske figure, koje pružaju jedinstven uvid u verovanja i duhovne težnje onih koji su u njoj počivali, istakli su stručnjaci.
Detalji freske Isusa „Dobrog Pastira“
Unutrašnja struktura grobnice otkriva i pojedinosti o pogrebnom obredu: u klini — pogrebnom ležaju — koji je bio prislonjen uz severni zid, nalazile su se kvadratne ploče od pečene gline, na koje su polagana tela, što predstavlja spoj lokalne tradicije i širih mediteranskih uticaja, navode arheolozi.
Odmah iza kline pojavljuje se lik mladog Isusa sa izuzetnom snagom izraza. Centralna freska grobnice prikazuje Sina Božijeg u jednom od Njegovih najranijih prikaza: kao „Dobrog Pastira“.
„Ovo je primer koji se udaljava od svečanog Hrista kasnijih vekova, jer se ovde pojavljuje kao mlad, golobrad, odeven u laganu tuniku i sa ovcom velikih rogova na ramenima. Sa obe strane, još dve ovce dopunjuju pažljivo uravnoteženu, simetričnu kompoziciju, u kojoj se spokoj scene snažno suprotstavlja tragovima koje je ostavilo vreme“, navedeno je u opisu.
Šta arheolozi kažu o fresci „Dobrog Pastira“?
Glavna arheološkinja ovog projekta, Gulsen Kutbaj, objasnila je da bi ova freska Isusa kao „Dobrog Pastira“, otkrivena na području Nikeje, mogla biti „jedinstven primer te vrste u čitavom regionu“.
S druge strane, Eren Erten Ertem iz Muzeja u Izniku istakao je da pronađene slike pokazuju „prelaz od kasnog paganstva ka ranom hrišćanstvu, predstavljajući pokojnika kao onoga koji na pozitivan način biva ispraćen u drugi život“.
Otkriće na drevnom tlu hrišćanske istorije
Vredi istaći da Anadolija, područje na kome je pronađena freska „Dobrog Pastira“, zauzima ključno mesto u počecima hrišćanstva. Za ovu oblast Male Azije vezane su mnoge novozavetne ličnosti:
sveti apostol Pavle rođen je u Tarsu,
sveti apostol Jovan proveo je svoje poslednje godine u Efesu,
a Presveta Bogorodica je, prema predanju, mogla živeti u mestu blizu brda Bulbul.
Ovo arheološko otkriće ne samo da baca novo svetlo na ranu hrišćansku ikonografiju, nego i podseća na živu veru prvih zajednica koje su, čak i usred progona, polagale svoje poverenje u Hrista, Dobrog Pastira.
