Stadion u Topčideru, odnosno u podnožju Košutnjaka, bio je prvi pravi stadion u Beogradu. Ne radi se o današnjim objektima na vrhu Košutnjaka, već o prostoru niže, u blizini današnjeg restorana „Košuta“. No, krenimo redom.
Osnivanje Sokola i počeci fudbala u Srbiji
Članovi Gimnastičkog društva „Soko“ osnovali su istoimeni fudbalski klub 18. aprila 1903. godine po starom kalendaru. To je bio prvi fudbalski klub u Kraljevini Srbiji zasnovan na zapadnoevropskom modelu. Prvo igralište bila je poljana u Jugovićevoj ulici, koja je potom zamenjena prostorom u Bari Veneciji, između Beogradskog sajma i Železničke stanice.
Međutim, ubrzo je Sava poplavila igralište u Bari Veneciji, pa je 1904. godine teren napravljen u Topčideru, u podnožju Košutnjačke šume.
Razvoj stadiona i njegove karakteristike
Ovo igralište, koje će kasnije prerasti u stadion, vremenom je dobilo atletsku stazu i male tribine za stajanje. Iako prilično udaljeno od grada, članovi kluba su ga uredili i koristili punih 27 godina, sve dok država nije preuzela prostor za potrebe železnice.
Na osnovu fotografija i dostupnih opisa, stadion kluba „Soko“ smatra se prvim pravim stadionom u Beogradu. Ovalno igralište bilo je prilagođeno velikim takmičenjima, dok su tribine elipsastog oblika omogućavale dobru vidljivost za više od 3.000 gledalaca.
Kraljevska loža i modernost objekta
Već 1923. godine, na stadionu je podignuta mala, ali raskošna loža za istaknute posetioce i velikodostojnike, u spomen venčanja kralja Aleksandra I Karađorđevića i rumunske princeze Marije.
Novi stadion u donjem delu Košutnjaka
Nakon što je železnica preuzela prostor u donjem delu Košutnjaka, odnosno u Topčideru, nastaje novi stadion. Pored sokolskih domova i stadiona, značajnu ulogu u razvoju sporta imala su letnja vežbališta, od kojih je najpoznatije bilo upravo vežbalište na Košutnjaku.
Ministarstvo poljoprivrede i voda odobrilo je 1926. godine kredit od 150.000 dinara za uređenje ovog stadiona, koji je služio kao zajednički prostor za vežbanje svih sokolskih i sportskih društava. Stadion je imao i uređenu atletsku stazu, što je u međuratnom Beogradu bila retkost.
Odmarilište za slabunjavu decu kao orijentir
Na fotografijama se kao orijentir često koristi Odmarilište za slabunjavu decu, pa je važno pojasniti njegovo poreklo.
Dr Radoje Vukadinović, ugledni lekar beogradskog okruga s kraja XIX veka, bio je nosilac ove ideje. Školovao se u Beču, a 1899. godine, nakon medicinskog kongresa u Berlinu, upoznao se sa konceptom dnevnih letnjih boravišta za siromašnu i bolešljivu decu.
Zajedno sa dr Vojislavom Kujundžićem i dr Slobodanom Ribnikarom, 7. oktobra 1903. godine predloženo je osnivanje letnjeg sanatorijuma za decu Beograda. Košutnjak, tada deo dvorskog kompleksa kralja Petra I Karađorđevića, izabran je kao idealna lokacija.
Kralj je podržao ideju i ustupio zemljište, kao i početna sredstva. Već na proleće 1904. godine podignut je paviljon dimenzija 6 × 15 metara.
Počeci fudbala u Beogradu i Hugo Buli
Prema disertaciji Marije T. Pavlović „Arhitektura sportskih objekata“, prvu fudbalsku loptu u Beograd doneo je Hugo Buli, koji je 1896. godine u Gimnastičkom društvu „Soko“ osnovao Loptačku sekciju. Prva utakmica odigrana je 19. maja iste godine u Donjem gradu kod kule Nebojša.
Prvi stadioni i kratkotrajni počeci
Prvi pravi stadion u Beogradu, ograđen drvenim tarabama, podigao je o svom trošku Hugo Buli 1899. godine kod Doma sirote dece, na mestu gde se danas nalazi zgrada DIF-a. Stadion je, međutim, postojao svega jedan dan, nakon čega je ograda uklonjena.
Soko kao temelj modernog fudbala
Godine 1903. osnovan je fudbalski klub „Soko“, koji je postavio temelje modernog fudbala u Srbiji. Nakon nekoliko privremenih terena, klub se trajno nastanio u Topčideru 1904. godine, gde je stadion funkcionisao punih 27 godina.
Uoči Balkanskih ratova, Beograd je imao desetak klubova sa sopstvenim igralištima: „Nevesinje“, „Kosovo“, „Slavija“, „Dušanovac“, „Dušan Silni“, „Brđanin“, „Vračar“, „Viktorija“ i drugi.
Osnivanje BASK-a i kraj jedne epohe
Godine 1913. deo igrača „Sokola“ osniva BASK — Beogradski amaterski sport klub. Nakon Drugog svetskog rata, prestaju da postoje i stadioni i većina predratnih klubova, čime se završava jedna značajna epoha beogradskog sporta.
