Jedna od najpotresnijih i simbolički najsnažnijih pojedinosti vezanih za smrt Nikole Tesle jeste njegova poslednja želja – da mu se na sahrani svira čuvena srpska pesma „Tamo daleko“.
Ta melodija, nastala u najtežim trenucima srpske istorije tokom Prvog svetskog rata, tokom povlačenja srpske vojske kroz Albaniju, bila je za Teslu mnogo više od muzike: predstavljala je bolni podsetnik na stradanje naroda kome je pripadao, ali i tihu himnu nade, istrajnosti i povratka korenima.
Sahrana u Njujorku i muzički oproštaj
Srpski naučnik je preminuo na Božić, 7. januara, a sahrana Nikole Tesle održana je 12. januara 1943. godine u Njujorku, u Katedrali Svetog Jovana Bogoslova (Cathedral of St. John the Divine), jednoj od najvećih hrišćanskih bogomolja na svetu.
Oproštaju od velikog naučnika prisustvovali su brojni uglednici, naučnici, diplomate i predstavnici različitih naroda i veroispovesti.
U skladu sa Teslinom željom, tokom opela je odjeknula pesma „Tamo daleko“, a na violini ju je izveo čuveni hrvatski violinista svetskog glasa – maestro Zlatko Baloković. Taj trenutak, u kome se srpska ratna elegija začula u srcu Njujorka, ostao je jedan od najsnažnijih simbola Tesline životne i duhovne drame – čoveka koji je stvarao za čitavo čovečanstvo, ali nikada nije zaboravio svoj narod.
Snimak tog izvođenja, zajedno sa dokumentarnim materijalom o Tesli, kasnije je objavljen u dokumentarcu koji je snimila i emitovala Hrvatska televizija, a danas je dostupan i na Jutjubu kao vredno istorijsko svedočanstvo.
Čin opela
Iako je opelo prvobitno započeto na engleskom jeziku, u skladu sa okolnostima i mestom sahrane, u ime Srpske pravoslavne crkve i odsutnog vladike Dionisija, tadašnjeg poglavara SPC u Sjedinjenim Američkim Državama, opelo je nastavljeno na srpskom jeziku.
Čin je predvodio protojerej-stavrofor Dušan Šukletović, starešina srpskog pravoslavnog hrama Svetog Save u Njujorku, uz sasluženje prote Milana Mrvičina, sveštenika iz Lebanona u Pasadeni. Taj momenat bio je od izuzetne važnosti za srpsku zajednicu u Americi, jer je Tesla, i u smrti, bio ispraćen molitvama svoje Crkve i na svom jeziku.
Mesto sahrane i kasnija kremacija
Nikola Tesla je nakon opela sahranjen na groblju Fernklif u Ardsliju, u blizini Njujorka (Ferncliff Cemetery, Hartsdale). Ipak, njegov put ni tada nije bio završen.
Dva i po meseca kasnije, 25. marta 1943. godine, po želji Save Kosanovića, sina Tesline najmlađe sestre Marice i jedinog bliskog srodnika koji se tada starao o njegovoj zaostavštini, Teslini posmrtni ostaci su kremirani.
Ta odluka i danas izaziva brojne rasprave, jer kremacija nije bila u skladu sa tradicionalnom pravoslavnom praksom, ali je doneta u složenim ratnim okolnostima i pod snažnim ličnim i političkim pritiscima.
Simbolika poslednje želje
Želja da „Tamo daleko“ bude deo njegovog poslednjeg oproštaja govori više od bilo koje biografske činjenice. Iako je život proveo daleko od otadžbine, Tesla je do kraja ostao duboko vezan za srpski narod, njegovu tragičnu istoriju i duhovni identitet.
U tišini katedrale, uz zvuk violine i reči opela na srpskom jeziku, simbolično su se susreli nauka, vera, patnja i sećanje – baš onako kako je i sam Nikola Tesla živeo: između svetova, ali čvrsto ukorenjen u svom identitetu i poreklu.
