Manastir Zočište, posvećen Svetim Vračima Kozmi i Damjanu, nalazi se u istoimenom selu nedaleko od Orahovca i Velike Hoče. Selo i manastir nose ime po čudotvornom izvoru lekovite vode koji se nalazi ispod hrama. U narodu je ta voda poznata kao „lečilište za oči“ — otuda i naziv Zočište.
Prvi pisani pomen manastira datira iz 1327. godine, u povelji Svetog Kralja Stefana Dečanskog, kojom se manastiru Hilandaru daruju imanja, među koji se pominje i Zočište. Smatra se da je manastir nastao na temeljima stare vizantijske crkve. Prema predanju, crkva u Zočištu je „trista godina starija od Dečana“. Arheološki nalazi pokazuju da se tu nalazi drevni hrišćanski lokalitet, jer su na mestu današnjeg hrama pronađeni ranohrišćanski nadgrobni spomenici iz 4. veka i predmeti iz rimske epohe.
U unutrašnjosti nekadašnje crkve nalazio se freskopis iz 14. veka, ikonostas od rezbarenog drveta, kao i razne retke knjige, među kojima i bogoslužbena knjiga – minej iz 15. veka koji je, nažalost, uništen prilikom bombardovanja Narodne biblioteke 1941. godine. Najveća svetinja manastira su mošti Svetih besrebrenika i čudotvoraca Kozme i Damjana.
U leto 1998. godine, albanski teroristi su oteli sve monahe i desetak meštana, koji su se sklonili u manastir, i odveli ih u nepoznatom pravcu, ali su ih oslobodili nakon intervencije OEBS-a i međunarodnog Crvenog krsta. Najteži trenutak u istoriji manastira dogodio se u septembru 1999. godine, kada su ga, nakon dolaska nemačkih jedinica KFOR-a, pripadnici OVK minirali. Tada je manastirska crkva srušena do temelja, freske i ikone su uništene, a okolne srpske kuće spaljene. Bratstvo je evakuisano u poslednjem trenutku, a mošti su prenete u Sopoćane.
Ipak, kao i mnoga druga mesta srpskog stradanja, i Zočište je doživelo svoj preporod. U oktobru 2004. godine započeta je obnova, u kojoj je korišćen kamen iz ruševina starog hrama. Nova crkva je izgrađena u gotovo istom obliku kao što je i nekada bila. Za vreme obnove, u ruševinama je pronađena čudotvorna ikona Svetih Kozme i Damjana, polomljena na dva dela: na jednom se nalazio Sveti Kozma, a na drugom Sveti Damjan. Ikona je restaurirana i ponovo postavljena u hramu.
Danas se manastir nalazi pod „specijalnom zaštitom“ KFOR-a, ograđen bodljikavom žicom. Bogosluženja se vrše redovno, a mošti Svetih Kozme i Damjana su vraćene iz Sopoćana.
Ono što Zočište čini posebnim jesu brojna čuda koja se dešavaju kraj moštiju Svetih Kozme i Damjana. O čudesnoj pomoći Svetitelja svedoče ne samo pravoslavni Srbi, već i Albanci muslimanske veroispovesti koji su dolazili da se mole čak i u godinama kada je manastir bio u ruševinama.
Bratstvo manastira na čelu sa arhimandritom Stefanom Milenkovićem, koji je starešina od 2004. godine, svedoči o brojnim čudima koja su se dogodila nakon molitve Svetiteljima: mnoge bezdetne porodice su dobile potomstvo, nema deca su progovorila, a oboleli, kojima savremena medicina nije mogla da pomogne, su ozdravili.
Albanci, u znak zahvalnosti, ostavljaju razne darove manastiru, a često su to crne kokoške. Niko ne zna zašto baš crne, ali manastir sve prima sa blagodarnošću. Nedavno je jedan Albanac, u znak zahvalnosti za ozdravljenje ćerke, poklonio petnaest sadnica tuje za manastirsku portu.
Manastir Zočište, kao mesto molitve i isceljenja, svedoči o živoj veri i istrajnosti srpskog naroda na prostoru Kosova i Metohije. Uprkos razaranjima, ova svetinja je obnovljena i ponovo je postala pribežište za sve koji traže Božiju milost i utehu.
