Evropska politička scena već gotovo trideset godina ne može se razumeti bez uloge Viktora Orbana. Mađarska je od evropske zemlje srednje veličine i relativno male političke i ekonomske snage, za vreme Orbana postala globalni politički akter. Upravo zbog te transformacije, današnji izbori u Mađarskoj imaju širi, globalni značaj i privlače veliku pažnju.
Orban je više od šesnaest godina na vlasti i sistematski je gradio model države zasnovan na suverenitetu, tradicionalnim hrišćanskim vrednostima i nacionalnoj ekonomiji. Od 2010. godine, sa strankom Fides osvojio je više uzastopnih izbora sa dvotrećinskom većinom, što mu je omogućilo duboke institucionalne reforme od ustavnih izmena (promene imena države i uvođenja dvojnog državljanstva za sve Mađare u regionu) do redefinisanja odnosa države i nevladinog sektora.
Orban Viktor je bio velika podrška za ceo konzervativni suverenistički pokret u Evropi, pomogao je da Robert Fico dođe na vlast u Slovačkoj, Andrej Babiš u Češkoj i Mateuš Moravjecki u Poljskoj. Bio je podrška Miloradu Dodiku, kada je bio u vrlo teškoj situaciji, uključujući i finansijsku pomoć Republici Srpskoj i političku podršku na međunarodnim forumima.
Posebno se ističe uloga Mađarske u konkretnim bezbednosnim okolnostima pripadnici mađarskog kontingenta u okviru EUFOR, raspoređeni u Banjaluci, bili su faktor stabilnosti u trenucima kada su iz Sarajeva stizale najave o mogućem hapšenju Dodika. Mađarska je u tom periodu jasno signalizirala da neće podržati jednostrane poteze koji mogu destabilizovati region.
Mađarska je funkcionisala kao sigurna kuća za konzervativce iz cele Evrope. U Budimpešti se redovno održavaju skupovi poput CPAC Hungary, gde se okupljaju političari, analitičari i aktivisti iz Evrope i SAD. Država je kroz institucije kao što su Mathias Corvinus Collegium MCC, uložila značajna sredstva u obrazovanje nove generacije konzervativnih intelektualaca.
Orban je bio među retkim evropskim liderima koji su od početka zauzeli rezervisan stav prema ratu u Ukrajini, insistirajući na prekidu vatre i pregovorima. Mađarska nije isporučivala oružje preko svoje teritorije, a zadržala je i energetske sporazume sa Rusijom, uključujući dugoročne ugovore o snabdevanju gasom i naftom.
Orban je postao model među američkim konzervativcima. Među glasačima pokreta MAGA uživa veliku popularnost, jer je pokazao da se politika može vratiti tradicionalnim vrednostima. Mađarska je pozicionirana kao centar okupljanja think tank organizacija, a broj američkih konzervativnih fondacija i instituta prisutnih u Budimpešti raste iz godine u godinu.
Donald Tramp je Orbana nazvao „snažnim liderom koji štiti svoju zemlju“, dok je J. D. Vance više puta isticao mađarski model kao primer za zapadne demokratije. Orban je gradio te odnose decenijama, kroz saradnju sa američkim konzervativnim krugovima i posetama Trampu nakon što je na čudan način izgubio izbore za drugi mandat.
Odnosi sa Srbijom su verovatno najbolji od srednjeg veka. Saradnja i prisni odnosi sa predsednikom Aleksandrom Vučićem danas obuhvataju infrastrukturne projekte, energetsku saradnju i koordinaciju u regionalnim pitanjima. Brza pruga Beograd Budimpešta, zajednički nastupi u energetskim projektima i redovni politički kontakti svedoče o nivou poverenja koji je izgrađen.
Uprkos tome, Orban je pod stalnim pritiskom institucija Evropske unije. Sredstva iz evropskih fondova za Mađarsku više puta su bila zamrzavana ili uslovljavana reformama u oblasti vladavine prava. Procene govore da je u različitim mehanizmima zadržano oko 20 do 30 milijardi evra namenjenih Mađarskoj.
Politico je pisao da unutar Evropske unije postoje konkretne opcije kako da se odgovori na mogućnost novog mandata Viktora Orbana, pozivajući se na razgovore sa više evropskih diplomata. U tim analizama navodi se pet mogućih pristupa: proširenje odlučivanja kvalifikovanom većinom kako bi se zaobišlo pravo veta; formiranje „koalicija voljnih“ država koje bi delovale mimo Mađarske; pojačano korišćenje pravnih mehanizama i novčanih kazni; nastavak i intenziviranje finansijskog pritiska kroz zadržavanje evropskih fondova; kao i krajnja, politički najteža opcija suspenzija prava glasa ili čak teorijska mogućnost isključenja Mađarske iz Evropske unije.
U tom kontekstu pojavljuje se Peter Mađar kao alternativa. Istraživanja javnog mnjenja pokazuju duboku podelu instituti i organizacije finansirani iz fondova Evropske unije, Evropskog liberalnog foruma i Fondacije Fridrih Nauman daju mu prednost od 10 do 20 procenata, dok instituti koje finansira mađarska država beleže blagu prednost Orbanu. Razlika u rezultatima ukazuje na snažan uticaj različitih političkih i finansijskih centara.
Danijel Kulačin
