Stevan Aleksić rođen je 1876. godine u umetničkoj porodici u kojoj je slikarstvo bilo više od zanata – bilo je porodično nasleđe. I deda Nikola i otac Dušan bavili su se slikarstvom, pa nije čudo što je mladi Stevan još od najranijih dana bio okružen mirisom boja i platna.
Osnovno obrazovanje i građansku školu završio je u Aradu, a već 1895. godine počinje ozbiljnije da se usavršava u umetnosti pod očevim nadzorom.
Stevanov odlazak u Minhen
Iste godine odlazi u Minhen, jedan od najvažnijih umetničkih centara tog doba, gde se prvo školuje privatno, a potom upisuje Akademiju likovnih umetnosti. U klasi poznatog grčkog slikara Nikolasa Gizisa, upoznaje se sa estetikom i tehničkom strogošću Minhenske škole, koja će ostaviti dubok trag u njegovom kasnijem stvaralaštvu. Smrt oca 1900. godine primorala ga je da prekine studije i vrati se kući.
Pet godina kasnije, 1905, u Modošu (današnjem Jaši Tomiću) podiže kuću sa ateljeom i tu započinje svoj stalni život i rad. U Modošu se oženio učiteljicom Stefanijom Lukić, koja mu je bila verni pratilac u svim životnim fazama.
Uprkos bolesti koja ga je mučila u poznim godinama, njegov slikarski zamah nije jenjavao – naprotiv, u poslednjoj deceniji života ostvario je neka od svojih najzapaženijih dela. Preminuo je 1923. godine u svom Modošu.
Umetnički opus i tematski opseg
Aleksićev opus obuhvata oko 230 štafelajnih slika, dvadesetak ikonostasa i zidnih dekoracija u crkvama širom Banata, kao i veliki broj crteža i skica. Oslikao je preko 20 hramova sa oko 100 ikona, što svedoči o njegovoj dubokoj duhovnoj posvećenosti i razumevanju pravoslavne tradicije. Veliki uticaj na njega, imao je upravo njegov deda Nikola Aleksić koji je takođe bio isvrstan slikar.
Jedno od najupečatljivijih poglavlja u njegovom stvaralaštvu čine autoportreti – više od dvadeset radova nastalih između 1895. i 1922. godine.
Taj niz predstavlja najobimniju seriju autoportreta u srpskom slikarstvu, a kroz njih se može pratiti ne samo evolucija njegovog umetničkog postupka već i unutrašnji, psihološki rast jednog stvaraoca koji se neprestano preispituje.
Neka od njegovih najpoznatijih dela su: Ženski akt (1896.), Veseli Banaćani (1911.), Portret slikareve majke (1906.), Sveti Georgije ubiva aždahu (1909.), Stefan Dečanski dobija vid koji se čuva u Istorijskom muzeju Srbije, Golgota itd.
Poetika između tradicije i modernosti
Iako je tokom života često bio zanemaren od beogradskih umetničkih krugova, koji su u to vreme bili okrenuti modernim evropskim strujanjima, danas je jasno da je Aleksić bio daleko složeniji i dublji umetnik nego što se to nekada mislilo.
Njegov rad, posmatran u svetlu Minhenske škole i uticaja srednjovekovnog ikonopisnog nasleđa, predstavlja spoj realizma, duhovnosti i simbolizma.
Posebno su zanimljivi njegovi portreti i religijske kompozicije, u kojima se prepliću simbolistički elementi, suptilna igra svetlosti i senke, kao i emocionalna dubina koja otkriva njegov unutrašnji svet.
U nekim delima, poput scena iz života svetaca ili alegorijskih prikaza, oseća se uticaj evropskog simbolizma, ali i snažna duhovna komponenta pravoslavnog čoveka sa granice imperija.
Nasleđe i značaj
Iako je živeo na periferiji tadašnje umetničke scene, u pograničnom području Austrougarske monarhije, Stevan Aleksić je ostavio dubok trag u srpskom slikarstvu. Njegovi učenici, među kojima se izdvaja Vasa Pomorišac, preneli su njegov umetnički duh u nove generacije.
Danas se najveća zbirka njegovih dela čuva u Galeriji Matice srpske, dok značajne kolekcije poseduju i Narodni muzej u Beogradu i Narodni muzej u Zrenjaninu.
Savremena istraživanja sve više ističu da Aleksićevo delo, sagledano izvan uskih nacionalnih i stilskih okvira, predstavlja jedan od najzanimljivijih primera umetničkog spoja tradicije i evropskih simbolističkih tendencija.
Njegova poetika prožeta je tišinom, duhovnošću i skromnošću, ali i snažnom unutrašnjom ekspresijom koja ga svrstava među najznačajnije slikare srpske umetnosti prelaza iz XIX u XX vek.
