Interviju sa časnim ocem Davidom Džonom Vilijamom Mekkrejdijem, pravoslavnim sveštenikom parohije Svetog oca Kolumbe u Lafajetu, Kolorado, SAD. Otac David je pripadnik Antiohijske arhiepiskopije Severne Amerike, pravoslavnih parohija zapadnog obreda. Kroz ugodan razgovor, upoznao nas je sa tradicijom zapadnog obreda u Pravoslavlju, i životom vernika zapadnog obreda u SAD-u.
Dragi oče Davide,
Pre svega želimo da se zahvalimo na volji i vremenu koje ste izdvojili za ovaj intervju, a iznad svega Vam hvala na ukazanoj očinskoj ljubavi; i još jednom molimo za Vaš sveti blagoslov.
Otac David: Hristos među nama! Dozvolite mi da pre svega iskažem duboko poštovanje prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi i srpskom narodu. Davne 2002. godine bio sam u pratnji blažene uspomene Njegovog Visokopreosveštenstva Mitropolita Kalistosa Vera u poseti Srbiji i Crnoj Gori, i tom prilikom obišli smo mnoge crkve i manastire, uključujući i Hram Svetoga Save koji je bio još u izgradnji i imali susret sa blažene uspomene Njegovom Svetošću Patrijarhom srpskim Pavlom.
Za početak, možete li nas upoznati sa praksom zapadnog obreda u pravoslavnoj tradiciji? Većina vernika Srpske pravoslavne crkve ne zna ili nije upoznata sa zapadnom pravoslavnom liturgijskom praksom, i kada se pomene zapadni obred, isti smo skloniji da vežemo za Rimokatoličku crkvu pre nego Pravoslavnu Crkvu.
Otac David: Zapadni obred je oduvek bio deo Pravoslavlja i on je izraz zapadnog dela Jedne Saborne ili Katoličanske Crkve, posebno u patrističkom periodu kroz velike ličnosti kao što su sveti Kiprijan Kartaginski, sveti Amvrosije Milanski, sveti Lav papa rimski, sveti Benedikt Nursijski i sveti Grigorije Dvojeslov, veliki oci Crkve koji se proslavljaju kako na Zapadu tako i na Istoku. Posle vekova koji su prošli od Raskola, u XIX veku, među hrišćanima na Zapadu se javila želja da se vrate Pravoslavnoj Crkvi ali da zadrže zapadni obred i običaje. Ova želja je dobila na snazi u XX veku kada se za potrebe vernika koji dolaze iz drugih hrišćanskih konfesija i postaju deo Pravoslavne Crkve osniva Vikarijat zapadnog obreda Antiohijske arhiepiskopije Severne Amerike od strane tadašnjeg mitropolita Antonija Bašira 1958. godine a sa blagoslovom Njegovom Blaženstva patrijarha antiohijskog Aleksandra III. O ovom Vikarijatu ću govoriti pošto i sam pripadam njemu, a pored našeg Vikarijata, postoje parohije zapadnog obreda pod jurisdikcijom Ruske Pravoslavne Zagranične Crkve. Nedavno, na ovogodišnjem saboru naše Arhiepiskopije , naš mitropolit Sava (Saba) je govorio o misiji zapadnog obreda unutar Pravoslavlja, a ta misija je oživljavanje misli i prakse patrističkog Zapada, zapada pomenutih Svetih Otaca, zapada koji je tada bio pravoslavan, čija praksa nije narušavala mir i jedinstvo . To je ono što nas razlikuje od rimokatolicizma koje ne samo da je narušilo jedinstvo Crkve već i uvelo određena učenja i prakse nepoznate drevnim Ocima.
Kada je počela obnova zapadnog obreda u Pravoslavnoj liturgijskoj praksi, i koji je bio razlog tome?
Otac David: Vikarijat zapadnog obreda Antiohijske arhiepiskopije Severne Amerike nastao je u vreme sve više rastućeg liberalizma unutar Episkopalne crkve, liberalizma koji je naveo mnoge da napuste Episkopalnu crkvu i pređu u Pravoslavlje. U isto vreme duh liberalizma je počeo da prodire i u Rimokatoličku crkvu, a svoj trijumf je imao u Drugom vatikanskom koncilu, kao i u novim bogoslužbenim praksama koje su proistekle iz odluka koncila, pa su i mnogi rimokatolici nezadovoljni time prešli u Pravoslavlje. Deo rimokatolika i anglikanaca su postali deo istočnog obreda ali drugi deo novopridošlih verujućih su hteli da zadrže svoje obrede i običaje na koje su navikli, naravno ukoliko je to bilo moguće. To je i bila osnova za formiranje pravoslavnih parohija zapadnog obreda.
Svesni smo drevnosti zapadnog obreda u bogoslužbenoj tradiciji Pravoslavne Crkve. Imajući to na umu, kao i razlike i sličnosti u tradiciji istočne i zapadne liturgijske prakse, kakav je odnos parohijana dveju pomenutih praksi? Da li učestvuju u međusobnom liturgijskom životu?
Otac David: Postoje određene predrasude i zabune među pravoslavnima, jer iako se koristi zapadni obred, svi vernici našeg Vikarijata ispovedaju veru u svoj njenoj punoći, nastoje da žive pravoslavnim životom, životom čiji je cilj Oboženje, a sve je to i vrlo jasno ukorenjeno u našim liturgijskim praksama. Mi nismo ni ,,kriptopapisti“ ni ,,kriptoanglikanci“ već istinski pravoslavni koji samo izražavamo svoju veru kroz tradiciju patrističkog Zapada i pravoslavnih zapadnih Otaca. Kao što smo rekli, u patrističkom periodu naša vera je bila izražena kroz različite bogoslužbene prakse. Naši vernici to znaju i vole i jedan i drugi obred , učestvuju u bogosluženju u drugim pravoslavnim crkvama, što je podržavam jer i sam učestvujem i saslužujem sa našom braćom, pravoslavnim sveštenicima. Pomenuo bih našeg jerođakona Marka koji dve nedelje služi u našoj crkvi a zatim dve nedelje u sestrinskoj pravoslavnoj crkvi istočnog obreda.
Da li postoji statistika o broju pravoslavnih vernika zapadnog obreda? Postoje li manastiri koji su organizovali život po pravilima zapadnog obreda?
Otac David: Vikarijat je vrlo mali, sastoji se od dvadesetak parohija i jednog manastira, sa oko četrdesetak sveštenika i nekoliko hiljada vernika rasprostranjenih širom SAD-a. Pod duhovnom brigom smo episkopa Vorčestera i Nove Engleske Gospodina Jovana Abdale, koji je i vikarni Episkop našeg Vikarijata. Sveštenici i đakoni sa svojim Episkopom čine savet koji rukovodi našom misijom. Savet se sastaje svaka dva meseca preko Zoom-a a uživo jednom ili dva puta godišnje.
Ko su vernici zapadnog obreda? Da li su većina vernika oni koji su prešli u Pravoslavlje iz drugih hrišćanskih konfesija ili ima i onih koji potiču iz tradicionalnih pravoslavnih sredina (Rusi, Grci, Srbi…)?
Otac David: Većina naših vernika su oni koji su prešli iz anglikanizma i rimokatolicizma u Pravoslavlje, mada nam dolazi i mnogo vernika iz sestrinskih parohija istočnog obreda koji prisustvuju našim bogosluženjima i podržavaju nas. U početku, kao što smo pomenuli, prvi vernici su bili ,,izbeglice“ oni koji su se razočarali u Anglikansku i Rimokatoličku crkvu ali danas nam pristupaju i mnogi iz protestantizma a i oni koji nisu imali nikakva verska ubeđenja a koji su privučeni lepotom naših bogosluženja i pravoslavnom verom koju ona izražavju. Mladi iz naše parohije su od rođenja pravoslavni jer su im roditelji preobraćenici koji su ih vaspitali u pravoslavnoj veri. Takođe, u našoj parohiji imamo Ukrajince, Srbe, Grke kao i preobraćenike iz Etiopske crkve a često nam dolaze i vernici iz susednih crkava da prisustvuju našim službama.
Možete li nas upoznati sa liturgijskim životom zapadnog obreda?
Otac David: U našem Vikarijatu postoje dve liturgijske forme u sklopu zapadnog obreda. Liturgija Svetog Grigorija je u suštini tradicionalna rimska misa, naravno prilagođena pravoslavnom liturgijskom predanju, ali koja je u svom osnovnom obliku iz vremena Svetog Grigorija Dvojeslova. Druga je Liturgija Svetog Tihona, preuzeta iz anglikanske Knjige zajedničkih molitava, naravno isto tako prilagođena pravoslavnom liturgijskom predanju. Ime je dobila po svetom Tihonu Belavinu, patrijarhu ruskom, koji je kao episkop u Americi uputio molbu i pitanje Svetom Sinodu Moskovske Patrijaršije da li preobraćenici iz anglikanizma mogu da koriste obrede na koje su navikli. Sinod je odgovorio negativno obrazoloživši da je potrebno izmeniti delove anglikanskih obreda i tekstova i približiti ih pravoslavnom duhu i Predanju. Kasnije su te izmene unete i danas imamo Liturgiju koja nosi ime po svetom Tihonu i koju služimo.
Vi ste sveštenoslužitelj pri crkvi Svetoga Kolumbe u Lafajetu u Koloradu (Sjedinjene Američke Države). Da li bi mogli da nam kažete nešto više o bogoslužbenom i duhovnom životu Vaše parohije?
Otac David: U našoj parohiji uglavnom služimo Liturgiju Svetog Tihona, ali subotom služimo i Liturgiju Svetog Grigorija Dvojeslova na latinskom jeziku. Moram da naglasim da je život pravoslavnog vernika liturgijski život, zato je i Evharistija centar svega, ali pored nje služimo i Večernje subotom uveče i Jutrenje nedeljom. U našoj parohiji ove službe su preuzete iz Engleskog Molitoslova koji je zasnovan na anglikanskoj Knjizi zajedničkih molitava a koje su naravno prilagođene Pravoslavnima. Takođe se u Vikarijatu koristi i Benediktanski Molitoslov zasnovan na Tipiku svetog Benedikta. Za druge Svete Tajne i molitoslovlja koristimo knjigu Pravoslavni Obrednik zasnovane na Rimskom Obredniku koji se koristio do Drugog vatikanskog sabora. Posle Svetog Pričešća vernici najviše pristupaju Svetoj Tajni Ispovesti.
Sigurni smo da naše čitaoce zanima i Vaš put u Pravoslavnu veru. Da li možete da podelite Vaše iskustvo sa nama?
Otac David: Odrastao sam kao anglikanac ali problemi u toj konfesiji su me okrenuli ka Svetoj Pravoslavnoj Veri još 80-ih godina prošlog veka. Međutim u to vreme crkve su bile veoma ,,etničke“ sa službama na crkvenoslovenskom i grčkom jeziku a velika većina parohijana su bili imigranti iz tradicionalnih i drevnih pravoslavnih zemalja i kako je bilo teško se uklopiti, postao sam rimokatolik. Problemi u rimokatoličkoj crkvi su me ponovo vratili Pravoslavlju, a kako sam odrastao u zapadnoj kulturi i kao ,,zapadnjak“ posebno je je privukao zapadni obred, koji je bio utemeljen na delima velikih Zapadnih Otaca i oblikovan bogoslužbenim tradicijama koje potiču od njih.
Iz Vašeg dosadašnjeg iskustva, da li je zapadni obred iznova oživeo u svesti pravoslavnih vernika istočnog obreda, i kakva je budućnost te tradicije?
Otac David: Mislim da se zapadni obred još nije obnovio u svesti Istočnih Crkava ali postoje naznake da se to polako menja. Pre rata u Ukrajini, u Rusiji je bilo mnogih koji su bili zainteresovani za zapadni obred, a postoji i veliko interesovanje i u Rumuniji gde je ove godine na Univerzitetu u Klužu održan sipozijum o zapadnom obredu a još jedan je planiran. Antiohijska arhiepiskopija Britanskih ostrva je ove godine dala blagoslov svakom svešteniku koji želi da služi po zapadnom obredu i doprinese širenju tog obreda.
Ali gde god da se praktikuje zapadni obred, on je blagoslov za Crkvu i podseća na njemu univerzalnu i jedinstvenu prirodu, kao i ogroman blagoslov zapadnog patrističkog mišljenja koje pripada celoj Crkvi, i bez kojeg, kako je to jednom naglasio mitropolit Kalistos Ver, istok ne može zaista da razume svoje nasleđe.
Hvala Vam oče na ovom dušekorisnom razgovoru i ljubavi, i što ste nas upoznali više sa Pravoslavljem zapadnog obreda.
Otac David: Želim Vam svaki blagoslov za,, predstojeći praznik našeg spasenja“ , da citiram jednu molitvu.
U Hristu
Otac David
Razgovor vodio na engleskom i preveo na srpski:
đakon Nenad Erkman
