Krajem Drugog svetskog rata održana je konferencija na Jalti, na kojoj su se sastali lideri savezničkih sila: predsednik Sjedinjenih Američkih Država Frenklin D. Ruzvelt, predsednik Vlade Ujedinjenog Kraljevstva Vinston Čerčil i predsednik Saveta narodnih komesara Sovjetskog Saveza Josif Visarionovič Staljin. Na konferenciji su razmatrana pitanja podele uticaja, budućeg mirovnog poretka i uređenja Evrope nakon rata.
Sastanak je održan u Jalti, crnomorskom letovalištu, od 4. do 11. februara 1945. godine, na poziv Sovjetskog Saveza. U tom trenutku nemački ratni napori bili su u završnoj fazi, a raspad Trećeg rajha bio je neizbežan.
Na zapadnom frontu američke i britanske snage su napredovale uprkos značajnom otporu nemačke vojske, dok su na istočnom frontu jedinice Crvene armije tokom velike zimske ofanzive stigle na oko 100 kilometara od Berlina. Adolf Hitler je 30. aprila 1945. godine izvršio samoubistvo, a Nemačka je 8. maja potpisala bezuslovnu kapitulaciju.
Na Jalti su nastavljeni razgovori započeti na konferenciji u Teheranu 1943. godine. Glavne teme bile su podela Nemačke na okupacione zone, denacifikacija, kao i uspostavljanje novog međunarodnog poretka. Jedno od ključnih pitanja bilo je osnivanje Ujedinjenih nacija kao globalne međunarodne organizacije.
Osnovni cilj konferencije bio je usklađivanje interesa savezničkih sila, koje su u tom trenutku imale zajedničkog protivnika u Nemačkoj, iako su postojale značajne političke i ideološke razlike među njima. Saradnja između saveznika nastavljena je do kraja rata, ali se ubrzo nakon toga raspala usled suprotstavljenih interesa, što je dovelo do Hladnog rata.
Američka i britanska strana izrazile su rezerve u vezi sa mestom održavanja konferencije, koje je bilo pod potpunom kontrolom Sovjetskog Saveza. Sovjetske vlasti su preduzele opsežne mere bezbednosti tokom trajanja sastanka. Istovremeno, zapadne sile su bile svesne nastojanja Sovjetskog Saveza da proširi svoj uticaj u Evropi.
Uprkos povremenim neslaganjima, tokom konferencije je postignut dogovor o više ključnih pitanja. Francuska je prihvaćena kao četvrta okupaciona sila u Nemačkoj. Sovjetski Savez se obavezao da će učestvovati u radu Ujedinjenih nacija i da će se nakon okončanja rata u Evropi uključiti u rat protiv Japana. Zauzvrat, priznato je pravo Sovjetskog Saveza da ima preovlađujući uticaj na teritorijama u Evropi koje su se u tom trenutku nalazile pod kontrolom Crvene armije.
Sovjetskom Savezu su takođe priznata određena teritorijalna prava na Dalekom istoku, na račun Japana i Kine, kao i pravo veta u budućem Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija. Pitanje granice između Sovjetskog Saveza i Poljske ostavljeno je za kasnije rešavanje, uz prihvatanje linije iz 1939. godine kao osnove.
U završnoj deklaraciji konferencije navedena je zajednička odluka savezničkih sila da se nemački militarizam i nacionalsocijalizam u potpunosti uklone, kako Nemačka više ne bi mogla da ugrozi međunarodni mir. Istovremeno je istaknuto da nemački narod nije predviđen za uništenje, već da će, nakon uklanjanja navedenih ideologija, imati mogućnost za obnovu i uključivanje u međunarodnu zajednicu.
Smatralo se da su na konferenciji sve strane ostvarile određene ciljeve: Sovjetski Savez u pogledu teritorijalnih pitanja i uticaja u Istočnoj Evropi, a zapadne sile u postavljanju osnova budućeg međunarodnog poretka.
Istovremeno, brojna pitanja nisu dobila konačna rešenja. Polazilo se od pretpostavke da će konačni dogovor o uređenju Evrope biti postignut nakon završetka rata. U tom smislu, Jaltanska konferencija imala je prelazni karakter, a mnoga pitanja su ostala otvorena i posle naredne konferencije održane u Potsdamu u julu 1945. godine, što je doprinelo formiranju podela koje su obeležile period Hladnog rata.
