Svetozar Botorić je bio prvi vlasnik bioskopa u Beogradu i filmski producent, poznat kao tvorac prvih igranih filmova na području bivše Jugoslavije. Rođen je u Opaljeniku kod Ivanjice, 1857. godine.
Pre bavljenja filmom je bio konobar, potom vlasnik trgovačke radnje, pa kafane na Terazijama. Nakon što je zakupio hotel „Pariz“, u njemu je otvorio pozorište pod nazivom „Orfeum“, a od 1908. su se tamo održavale redovne bioskopske predstave.
Osnivanje prvog bioskopa u Srbiji
Otvorio je svoj samostalni bioskop, odnosno kinematografsko pozorište 1909. u saradnji sa francuskom firmom „Pate“ dajući, uglavnom, njihove filmove. Godine 1911. je počeo sarađivati sa mađarskim fotografom Lujem de Berijem, kao i sa Ilijom Stanojevićem-Čičom, koji mu je režirao dva igrana filma – Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi i Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa.
Za vreme Prvog svetskog rata su ga austro-ugarske vlasti internirale u logor Nežider, gde je i umro 27. novembar 1916.
Pionir filmske umetnosti
Svetozar Botorić nam je doneo film. Svetozar Botorić, prvi filmski producent na Balkanu, Beogradu je poklonio i prvi stalni bioskop. U njegovom hotelu „Pariz“ proradilo je i prvo srpsko humorističko pozorište „Orfeum“.
Karađorđe – prvi igrani film na Balkanu
Prvi igrani film u Srbiji, Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa, kasnije kratko nazvan Karađorđe, koji je snimljen 1911, producirao je Svetozar Botorić. Ovo ostvarenje delimično je nastalo po narodnoj pesmi „Početak bune na dahije“, režirao ga je Ilija Stanojević – Čiča Ilija, glumac i reditelj Narodnog pozorišta u Beogradu, snimatelj je bio Luj de Beri, i to je bio i prvi igrani film snimljen na Balkanu.
Hotel „Pariz“ kao centar srpske kinematografije
Tako je Svetozar Botorić (1857–1916)… postao i prvi srpski i balkanski filmski producent. U hotelu „Pariz“ proradilo je i prvo srpsko humorističko pozorište, „Orfeum“ Brane Cvetkovića, a održavale su se i druge priredbe i manifestacije, da bi od 1907. počeli da se prikazuju i filmovi.
Svetozar Botorić okupio je oko sebe grupu beogradskih sineasta, sa kojima je delovao kao „Udruženje za snimanje srpskih filmova“.
Osećaj za marketing i hronike Srbije pre ratova
Pored pionirskog rada vezanog za film, još u to vreme shvatio je da budućnost pripada veštom marketingu – reklamirao je svoj filmski program u 12 beogradskih listova, a francuskog snimatelja Luja de Berija angažovao je da snima mnoge aktuelne događaje, koje je kasnije prikazivao u svom „Kinematografskom pozorištu u hotelu ’Pariz’“.
Najstariji Botorićevi filmski žurnali snimljeni su u leto 1911, imao je vlastitu laboratoriju i trgovinu kinematografskim materijalom, a bio je i istaknuti član Radikalne stranke.
Dokumentarni rad Luja de Berija
Od 1911. do 1913, De Beri je snimio za Botorića oko 20 dokumentarnih reportaža… Tu su i filmovi iz Balkanskih ratova, a uz Luja de Berija zanat je izučio Slavko Jovanović, i tako postao prvi srpski filmski snimatelj.
Prvi srpski film izvezen u inostranstvo
Zanimljivo je da je Botorić bio producent i prvog srpskog filma koji je izvezen u inostranstvo – Čiča Ilija Stanojević režirao je za njega dokumentarni film Ciganska svadba („Bibija“), a otkupila su ga braća Pate.
A sve donedavno smatralo se da je najveći broj filmova Svetozara Botorića zauvek izgubljen. Ipak, u Austrijskom filmskom arhivu nađen je veliki deo njegove bogate zaostavštine… dokumentarni film Srđana Kneževića trenutno je u postprodukciji.
Tužna slika Beograda. Posle završetka Prvog svetskog rata… Pred početak Drugog svetskog rata, u Srbiji je radilo 1514 bioskopa!
Najrazvijeniju mrežu imala je Vojvodina… Danas je slika apsolutno tužna – u Beogradu rade samo „Takvud“, „Kolosej“, „Delta siti“, „Roda“ i renovirana „Fontana“, uz nekoliko dvorana.
Mreža prvih bioskopa
Osamnaest bioskopa. Svetozar Botorić otvorio je i prvi stalni bioskop u Beogradu – u hotelu „Pariz“, 13. decembra 1908. počeo je da radi „Grand“.
Prema pisanju hroničara, do Prvog svetskog rata u Beogradu je otvoreno čak 18 bioskopa. Bioskopi su postojali širom Srbije – Užice, Sombor, Subotica, Novi Sad, Vršac, Kragujevac…
Unuk Svetozara Botorića, Ljubomir Mihajlović, govorio je da je Karađorđe „srpsko blago“… Botorić je bio veliki rodoljub, domaćin i vizionar.
Sudbina porodice posle rata
Botorić je bio vlasnik Hotela „Pariz“… Posle Drugog svetskog rata, komunistička vlast je proglasila Botorićevu porodicu „buržoaskom“ i oduzela im imovinu.
Sin je osuđen na deset godina zatvora, ćerka otpuštena sa Muzičke akademije, potom izbegla u Pariz… O slavnom ocu nije smela da govori.
