Da li je romejski car Justinijan bio zaista slovenskog porekla?

Već duže vremena u istorijografiji postoji polemika o poreklu najvećeg romejskog vladara, cara Justinijana. S obzirom da potičem iz kraja gde se nalazi njegov velelepni grad Prva Justinijana (lat. Justinijana Prima), u narodu poznat kao Caričin Grad, koji sam obišao stotinu puta, i gde redovno vodim u obilazak prijatelje koji nisu iz mog kraja hteo bih da dam svoje viđenje tog problema. Osloniću se najviše na rad našeg arheologa Đorđa Jankovića, koji je čvrstim argumentima utvrdio istinitost podatka o slovenskom poreklu romejskog cara Justinijana, ali ću izneti i moja zapažanja koja idu u prilog temi, a koje Janković nije zabeležio

Janković je u svom kapitalnom delu „Predanje i istorija Crkve Srba u svetlu arheologije“, dao kratak odeljak iz „Žitija Justinijana“ od monaha Bogumila[1]. Taj tekst u originalu je poznat kao „Život Justinijana“ ili „Iustinianai Vita“ na latinskom. To je kratak tekst odnosno sažetak „Žitija“ o životu cara Justinijana od izvesnog monaha Bogumila iz 6. veka. Njega je dalmatinac rodom iz Šibenika Ivan Tomko Marnavić (1579-1637) objavio početkom 17. veka (1621. godine). Ivan Tomko Marnavić je bio katolički biskup i pisac istorijskih dela. Tvrdio je da se žitije Justinijana našao na Svetoj Gori, u jednom srpskom manastiru, a on je objavio samo sažetak tog žitija, prevodeći ga na latinski i dajući svoje komentare [2].

O slovenskom poreklu cara Justinijana pre Marnavića pisali su i Nikola Alemanus, Marvo Orbin[3], Lukarević, a tu tezu su i kasnije podržavali engleski istoričar Edvard Gibon (1737-1794), nemački istoričar Leopold Ranke (1795-1794), francuski istoričar Alfred Nikolas Rambo (1842-1905)[4], američki istoričar i filozof Edmund Fiske[5] i dr.

Delo Ivana Tomke Marnavića na latinskom jeziku otkrio je u Rimu engleski istoričar Džejms Brajs, i objavio ga sa tumačenjima na engleskom jeziku 1887. On je izneo stav da Justinijan i njegov ujak Justin nikako nisu mogli da budu Sloveni, jer Sloveni tobože na Balkan dolaze u drugoj polovini 6. i tokom 7. veka, što je pokušao da obrazloži i arheološkim dokazima iz navedenog spisa, a u šta mu je pomagao istoričar i bečki đak Konstantin Jiriček. Brajs se obratio Jiričeku sa molbom da mu saopšti iz kog je perioda crkva u Sofiji koju pominje „Žitije“, a odgovor Jiričeka glasio je da je crkva iz 11. veka. To je bio jedan od glavnih argumenata Brajsa o navodnom falsifikatu „Žitija Justinijanovog“[6].

To je navelo i našeg istoričara Nikolu Radojčića, učenika Konstantina Jiričeka, da detaljnije razradi stavove Brajsa i Jiričeka. Radojčić naime navodi kako je Marnavić izmislio celo „Žitije“, i kako je od njega preuzeo to delo Nikola Alemanus i dalje širio tu ideju, pa su na nju naseli i kasnije uvaženi istoričari Gibon, Ranke, Rambo, Fiske.[7] Međutim, Radojčić ne objašnjava kako je Marnavić mogao da izmisli delo koje je objavio 1621. god, ako su Alemanus, Orbini i Lukarević pre toga datuma objavili svoja dela u kojima su izneli tezu o slovenskom poreklu cara Justinijana. Kako je onda moguće da je Marnavić sve to izmislio, pa tobože i falsifikovao, zašta su ga kasnije optuživali. Dakle vidimo da to nije moguće.

Mi ćemo ovde dati taj odeljak „Žitija Justinijanovog“ u celini kako bi smo kasnije mogli da analiziramo neka od pitanja iz tog odeljka, a tiču se naše tematike. Odeljak koji je dao Đorđe Janković u svom delu glasi:

„Ovaj spis sadrži život cara Justinijana, opisan jezikom i slovima ilirskim, do tridesete godine njegovog carstvovanja, od Bogumila (Bogomil), sveštenika ili igumana manastira Sv. Aleksandra Mučenika u Dardaniji kod grada Prizrena (Prizriena), gde je rođen isti Justinijan, a spis se čuva u biblioteci ilirskih monaha reda Sv. Vasilija na gori Atosu ili Svetoj, u Makedoniji uz Egejsko more. Taj Bogumil, dugogodišnji vaspitač Justinijana, bio je episkop Sardike zvan latinski i grčki DD, čovek velike svetosti i u pravoslavnoj Crkvi uvek čvrst.

Rođen je Upravda (Vpravda), što je ime Justinijana na rođenom (maternjem) jeziku, u Prizrenu, pod carstvom Zenona vladara Konstantinopolja i patrijarhom Novog Rima Akakijem, pošto carevi u Starom Rimu već nestadoše: jer Bog je hteo vladara koji će zavladati zapadnim i istočnim carstvom i staru slavu obnoviti.

Otac njegov zvan Istok, beše od roda i porodice Svetog Konstantina Velikog, vladara rimskog i najvećeg samodršca hrišćanskog. Mater mu beše Biglenica (Bigleniza), sestra Justina koji vladaše u Novom Rimu. Istokova sestra zvana Lada, beše udata za Selimira (Selimir) kneza (principi) Slovena, koji nekoliko sinova imaše, među kojima Rečirada (Rechirad) koga u dvoboju, biće o tome reči, ubi Justinijan.

Istok koji beše knez (ilnez), što je dinast među Dardancima, dade sina Upravdu izvrsnom učitelju, svetom čoveku Bogumilu, svešteniku i igumanu manastira Sv. Aleksandra Mučenika, piscu žitija Justinijana, koji je velikom voljom mladića pažljivo naučio pobožnosti, počevši od učenja pisanja latinski i grčki. Pošto je Justin prema rođaku bio naklonjen, uze ga kod sebe u logor (tj. u vojsku), a pomenuti Bogomil nije se odvajao od mladića.

Uvojačen beše pod komandom Justina, koji već davno naređivaše isturenoj (pograničnoj) rimskoj vojsci (u Iliriku); posle borbi Justina sa uzurpatorima Zenonovog doba, za vladara Anastasija, vrati se sa ujakom (iz Carigrada) kao ratnik, zbog Bugara koji su napali Rimljane, probili se u unutrašnjost i ubili Rastusa (Rastus), vrhovnog ilirskog vojnog zapovednika; vodeće vojvode varvara Justin napadne na više mesta i zaustavi ih.

Kada je Bugarima u pomoć došao Rečirad, Selimirov sin (Rechirad Selimiri filius), Justin nije mogao ni molbama ni ubeđivanjem da raskine njegov savez sa Bugarima, i oko toga nastupi teška rasprava između Justinijana i njegovog brata Rečirada, zatim dođe do svađe i uvreda, a onda i do dvoboja između njih, i Justinijan, iako još nemajući dvadeset godina, ubi protivnika izvanrednom hrabrošću, na obali reke Morave (Muravae), latinski zvane Močius (Moschius), i zbog toga veliku nagradu primi, kao i zapovednik Justin i njegovi vojnici Iliri. Kako je u tom sukobu Justinijan zadobio opasnu ranu, bi otpremljen u Konstantinopolj na lečenje, gde ga je vladar Anastasije najbolje primio, ali je radio da ga od pravoslavne vere odvoji; zabrinut zbog toga, njegov učitelj Bogumil pošalje mladića kod Justina u logor, a on zatim ode u otadžbinu kod majke udovice, davno napuštene od Istoka. Ali Justinijan kratko osta na domaćem ognjištu (dvoru, dvorištu) i ujaku ode, koji je u Margumu, panonskoj tvrđavi, sakupio preostale vojnike vojvode Sabinijana, pobegavše od Gota, i vežbao ih. On ga pošalje u Italiju kod Teodoriha kralja gotskog, Analamirovog sina (Analamiri ili Amalamiri), onog istog vojvode koji je malo ranije Sirmijumsku oblast Bugarima oteo, da pomoć isposluje, i dobro bi primljen, dobije pomoć i dugo bi tako reći talac Ravene, dok je Justin gotsku vojsku koristio; stanovao je kod Teodoriha kao brat, što je ilirski običaj da se bratimljenjem spajaju i povezuju.

Zatim se vrati ujaku, a Justin, pošto nemaše sa ženom Vučicom (Vukcizza) očekivano potomstvo, naredi mu da se oženi izvanrednom curom zvanom Božidara (Bosidara), uprkos prigovorima Biglenice, da devojka jeste darovita u svemu, najveštija i najobrazovanija, ali teške naravi i uobražena, pa je bila zabrinuta da li će joj sin biti srećan i poštovan, a osobito jer je verovala u predskazanje da će Božidara postati Vražidara (Vraghidara) Rimskom Carstvu, skretajući od upravljanja Upravdu, kako joj neka starica vračara prorokovaše i savetovaše Biglenicu. Ipak je Justin odmah prihvati, zbog njenih raznovrsnih znanja, okretnosti, izuzetne lepote, i omogući Justinijanu brak, što je Biglenici skratilo život zbog tugovanja i malo kasnije umre, pre nego da se obraduje videvši brata na čelu Rimske države.

Tridesetogodišnjak (Justinijan) beše, kada vladar Anastasije, Bogumila, postavljenog za episkopa Sardike podrškom Justina, sa mnogo drugih episkopa, zbog pravovernosti dozove u Konstantinopolj i zlostavljaše; Justinijana sa ujakom Justinom ilirski vojni zapovednici pošalju Anastasiju, da ga upozore na mogućnost vojne pobune ukoliko nastavi optuživanje pravovernih episkopa; uplašen njihovom slobodom, tajno nađe krivokletnike, koji ih optužiše za zaveru protiv cara, pa ih zatvori i zatim osudi na smrt. Ali mu se u snu jave mučenici Srđ i Vakh, koji su bili veoma poštovani među Dardancima (Anastasije je rođen u Draču), i zaprete mu zbog nevinih ljudi dostojnih vlasti koliko i on sam, pa posluša i oslobodi ih zajedno sa pravovernim episkopima; uskoro Justin nasledi vlast.

U vreme carevanja Justina, Justinijan sagradi crkvu u Iliriku, dostojnu prvog po časti, kod grada Skadra nad rekom Bojanom (Barbenam), i posveti je mučenicima Srđu i Vakhu. Isti po želji ujaka, crkvu, koja nekada pod nastojateljem Konstantinopoljske crkve Markijanom beše ustupljena konstantinopoljskim Gotima, dao je da arhiepiskop Starog Rima Jovan po pravovernom obredu posveti, da sačuva psalme i Liturgiju na gotskom jeziku, iz ljubavi prema svom ilirskom plemenu, jezika istog gotskom. Kada je nasledio Justina, sagradi hram Božije Premudrosti u Sardici, nalik onom u prestonici, iz ljubavi prema episkopu Bogumilu ili Domniu, svom nekadašnjem učitelju.“ [8]

Dakle u ovom kratkom odeljku žitija možemo primetiti da je pravo ime Justinijana bilo Upravda. Znači da je njegovo carsko ime Justinijan u stvari samo prevod njegovog pravog imena, jer Justinijan u prevodu sa latinskog znači Pravedni. Po jednom diptihu Justinijan se zvanično zvao Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus. Petar je bilo kršteno ime Justinijana, znači ime koje je dobio na krštenju, dok mu je Upravda bilo narodno ime dato od roditelja. Isto se može tvrditi i za njegovu buduću ženu, caricu Teodoru, čije je ime samo prevod njenog pravog imena Božidara, ali ovoga puta sa grčkog. Takođe iz odeljka ovog „Žitija“ saznajemo i imena Upravdinog-Justinijanovog oca i majke koji su se zvali Istok i Biglenica, koja su takođe srpska-slovenska. Kršteno ime Upravdinog oca Istoka, bilo je Sabatius. Kako smatra Janković, to je ime pomenutog božanstva izjednačavanog sa Dionisom i Liberom, a oni se stalno obnavljaju, ponovo rađaju. Sunce se uvek ponovo rađa na istoku, voda ističe iz izvora, istoka. Proizilazi da bi ime oca cara Justinijana (Petra-Upravde) Sabatius, moglo biti prevod imena Istok. Kako stoji u „Žitiju“ ime njegove ujne, tj. žene njegovog ujaka Justina, je Vučica, takođe srpsko-slovensko.

Interesanan je podatak takođe i o imenu ilirskog vojnog zapovednika Rastusa koji gine u sukobu sa Bugarima i Slovenima koje predvodi Rečirad, sin slovenskog kneza Selimira. Ako izbacimo onaj latinski natpis „us“, dobijamo ime Rast, što je takođe srpsko-slovensko. Isti je slučaj i sa imenima Rečirada i njegovog oca Selimira, slovenskog kneza, kao i Selimirove žene Lade, koja je rođena sestra Istoka oca Upravde-Justinijana. To znači da je i Lada Upravdina tetka, a Selimir teča.

Podaci o Selimiru u „Žitiju Justinijana“, se poklapaju sa podacima iz „Kraljevstva Slovena“ tj. „Letopisa popa Dukljanina“, što nam pruža mogućnost da zaključimo da je podatak tačan. Do tog zaključka dolazimo jer u „Letopisu popa Dukljanina“, nemamo opis dvoboja između Upravde i Rečirada, jer da je pisac „Letopisa“ imao pri ruci ovaj spis sigurno da ne bi propustio da opiše i dvoboj između Upravde i Rečirada u svom „Letopisu“. Znači da je pisac „Letopisa popa Dukljanina“ crpeo iz drugog izvora podatke o našim najranijim kraljevima, a da je monah Bogumil, pisac „Žitija Justinijana“, s obirom da je bio učitelj Upravdin koji ga je naučio grčkim i latinskim, verovatno i sam poznavao kneza Selimira, ili bar iz prve ruke čuo za njega, a da mu je bio savremenik, to je nesumljivo. To znači da nam je podatak o Selimiru došao iz dva različita izvora koja nisu znala jedan za drugog, a koji su nam dali isto ime slovenskog kneza i o njemu govore u istom periodu (početak 6. veka). Dakle, knez Selimir, kao i njegovi predhodnici i naslednici ne mogu se smatrati više legendarnim vladarima, već pravim istorijskim ličnostima.

Dakle, gotovo sva imena u ovom odeljku „Žitija Justinijanovog“ su srpska-slovenska, čak to možemo reći i za Teodorikovog oca, gotskog kralja Analamira, s obzirom da pisac „Žitija Justinijanovog“ doslovno kaže da su Goti i Iliri-Dardani-Sloveni jedan narod i da pričaju jednim jezikom. Jedina dva imena koja nisu srpska-slovenska u „Žitiju“ već su zabeležena kao latinska su ime cara Justina, Upravdinog ujaka i prethodnika i Justinovog predhodnika cara Anastasija. Međutim, bez obzira što pisac žitija ne navodi njihova narodna imena, on doslovno kaže da su oni Dardani-Iliri, dakle Sloveni, a takođe i da su poštovali svetitelje Sv. Srđa i Vakha, koji su i danas među Srbima veoma poštovani. O poštovanju kulta ovih svetitelja svedoči i podatak da je Upravda-Justinijan kod Skadra podigao crkvu Sv. Srđa i Vakha, koji je kasnije bila crkva srpskih kneževa i kraljeva, gde su počivali njihovi ostaci nakon smrti.

Takođe vrlo važan podatak iz „Žitija Justinijanovog“ može i biti da je Upravdin otac Istok, poticao od loze cara Konstantina, što nam govori o dve stvari. Prvo, da je i sam car Konstantin takođe poreklom Dardan-Ilir, tj. Srbin-Sloven. Drugo, da se Selimir uzevši za ženu Ladu, Istokovu sestru orodio sa lozom cara Konstantina, ali takođe i sa lozom cara Likinija, jer su Likinije i Konstantin bili u srodstvu. To nas dovodi do porekla Nemanjića, koji potiču od stare kraljevske loze, a za koje su kacnija žitija i letopisi tvrdili, da potiču od rimskog cara Likinija[9]. Sa ovim saznanjem iz „Žitija Justinijanovog“ taj podatak se čini kao tačan. Ako se nadovežemo na kult Sv. Srđa i Vakha, koji je bio jak kod Dardana, i njihovog plemstva, a kasnije kod srpcke vladarke dinastije, to je još jedan u nizu dokaza o povezanosti naše stare kneževske i kraljevske dinastije sa romejskim carom Justinijanom i njegovim prethonicima i rođacima Konstantinom i Licinijem, koji su posle orođavanja sa srpskom dinastijom preko Selimira, bili i njihovi preci.

Što se tiče arheoloških tragova iz perioda koje opisuje „Žitije Justinijana“, njih je potvrdio Đorđe Janković, naročito za crkvu Sv. Sofije, u nekadašnjoj Serdici, današnjoj Sofiji (po kojoj je dobila ime) i tako potpuno opovrgao tvrdnju Jiričeka i Brajsa da je ta crkva iz 11. veka. Isto je utvrđeno i za crkvu Sv. Srđa i Vakha kod Skadra, gde su sahranjeni naši vladari iz stare kneževske i kraljevske loze, među njima i najznačajniji kraljevi Mihajlo i Bodin, verovatno najistaknutiji vladari srpske srednjovekovne istorije pre tzv. Nemanjića[10]. Takođe, stavove Brajsa, opovrgao je i pre Jankovića, bugarski istraživač Sotirov[11].

Nekoga će zbuniti Justinijanova borba sa Bugarima u 6. veku, jer je uvreženo mišljenje da Bugari provaljuju na Balkan u 7. Veku (679. god.), pa će nekome ovo biti dokaz da je „Žitije Justinijanovo“ falcifikat. Međutim, Bugare koje pominje monah Bogumil, su u stvari Hunsko-Bugarsko pleme Kurtiguri, koje je upravo u vreme vladavine Justina I, prodiralo i pustošilo Balkan, od Dalmacije pa do Carigrada[12]. Dakle, i ovde vidimo autentičnost „Žitija“. Sa tim prodorima Bugara slaže se i podatak iz „Letopisa Popa Dukljanina“, o nasledniku kneza Selimira, Vladanu, za čije su vladavine, Bugari došli u njegovu zemlju i tu se nastanili, živeći u miru sa Slovenima, jer kako kaže „Letopis“ imali su iste običaje i isti jezik kao i Sloveni.

Na samom početku „Žitija“ vidimo da se ovaj spis nalazio među srpskim-ilirskim monasima na Svetoj Gori, reda Sv. Vasilija, tj. u njihovoj biblioteci. Malo je poznato da je na Svetoj Gori, osim Hilandara u prošlosti bilo i drugih manastira koji su pripadali Srbima, tj. koje su srpski vladari i velikaši nanovo podigli iz ruševina. Npr. Manastir Sv. Pavle, zadužbina je Vuka Brankoića iz 14. veka i sve do kraja 18. veka bio je srpski, takođe manastir Simonopetra, zadužbina je despota Uglješe Mrnjavčevića, takođe iz 14. veka, zatim manastiri Grigorijat i Ksenofont takođe iz 14. veka, a bili su srpski do 18. veka. Ali koji je to manastir Sv. Vasilija gde su bili Srbi monasi i gde se nalazio originalni spis „Žitija Justinijanovog“? To je tzv. Hrusija, ili Skit Sv. Vasilija. Njega je podigao još kralj Milutin na samoj morskoj obali kao tvrđavu, za potrebe zaštite Hilandara, a Stefan Dečanski u njemu podigao crkvu posvećenu Sv. Vasiliju, tako da je od tog doba Hrusija poznata kao Skit ili Manastir Sv. Vasilija, i bio je jedno vreme nezavistan od Manastira Hilandara[13].

Jedino pitanje koje ostaje sporno iz „Žitija Justinijanovog“, je mesto rođenja Upravde-Justinijana. Po „Žitiju“ to je okolina Prizrena, a po Prokopiju iz Cezareje, to je mesto Taurisijum, blizu kastela Bederijana u čijem je kraju Justinijan kasnije podigao svoj grad Justinijana Prima kraj današnjeg Lebana. Međutim, Prokopije ne precizira koliko je bila blizu Prva Justinijana odnosno bivši Taurisijum do kastela Bederijana. On kaže u „njegovoj blizini“, što može da se protumači na razne načine, tj. može da bude da se nalazila takođe u Dardaniji, pa samim tim za Prokopija bi to značilo da je „u blizini“, a kao što znamo Dardanija u to vreme nije bila tako mala provincija. S tim u vezi idu i obnova još jednog grada gotovo iz temelja, od strane Justinijana, a to je Lipljan (lat. Ulpijana), koji je posle ponovne izgradnje dobio naziv Druga Justinijana (lat. Justiniana Secunda), kao i potpuno novog grada „u njegovoj blizini“ Justinianopolis[14].

Vidimo da ni sam Prokopije nije siguran na šta misli kada kaže „u njegovoj blizini“. Takođe, do sada nije pronađen u bližoj okolini Prve Justinijane kod Lebana, nijedan četvorougaoni kastel nalik Bederijani, tako da Prokopijev izraz „u blizini“ moramo uzeti sa rezervom. S obzirom da je Justinijan u Dardaniji izgradio i obnovio čak tri grada kojima je dao svoja imena, moguće je da se u bližoj okolini bilo kog od ta tri grada nalazilo njegovo rodno mesto. Svakako da je Justinijan ceo taj kraj od Prizrena, pa do Lebana smatrao za sebi vrlo blizak kraj, kada je odlučio da na tom prostoru izgradi i obnovi tri velelepna grada i da im svoje ime.

ZAKLJUČAK

Dakle, arheološkom analizom podataka koje je u svom delu izneo Đorđe Janković utvrđena je istinitost „Žitija Justinijanovog“ i potvrđeno slovensko poreklo najvećeg romejskog vladara, cara Justinijana. Analizom „Žitija Justinijana“, utvrdili smo da su imena koja se pominju u žitiju srpska-slovenska, a da su imena Justinijana, njegove žene Teodore, njegovog oca Sabatiusa, samo latinski i grčki prevodi njihovih narodnih srpskih-slovenskih imena. Takođe smo utvrdili da je slovenski knez Selimir koga pominje Žitije isti onaj kralj Selimir koga pominje „Letopis popa Dukljanina“ i kako autori „Žitija“ i „Letopisa“ nisu znali jedan za drugog, smatramo da je podatak o knezu Selimiru tačan, te da se on i njegovi preci i potomci, nesmeju smatrati više legendarnim vladarima, već se moraju smatrati istinitim istorijskim ličnostima. Takođe, utvrdili smo da se prodori Bugara koji se pominju u „Žitiju“, za vreme Justinijanovog predhodnika cara Justina, kao njihovo naseljavanje među Srbima-Slovenima za vreme Selimirovog naslednika Vladana, iz „Letopisa“, slažu sa provalom hunsko-bugarskog plemena Kurtigura i njihovog delimičnog naseljavanja na Balkan, tako da i ovi podaci idu u prilog autentičnosti „Žitija“, ali i „Letopisa“, koji i ako je prepravljan više puta, svakako ne može da se odbaci u potpunosti, kao istorijski izvor. Isto tako iz analize „Žitija“, vidimo da je Justinijan, preko svog oca Istoka bio u srodstvu sa carevima Konstantinom i Licinijem, a preko Istokove sestre Lade supruge kneza Selimira i njegovi potomci, pa nam podaci iz naših starih rodoslova i letopisa o Liciniju kao predku Nemanjića, više ne izgledaju kao neverovatni i plod mašte njihovih sactavljača. Takođe, utvrdili smo i koji je srpski manastir bio u pitanju, gde se nalazilo „Žitije Justinijanovo“. To je nekadašnji manastir Sv. Vasilija, a današnji Skit Sv. Vasilija, pri manastiru Hilandaru, poznatiji kao tvrđava Hrusija.

U svakom slučaju smatramo da smo dali bar mali doprinos rasvetljavanju porekla romejskog cara Justinijana, kao i autentičnosti „Žitija Justinijana“, pa se nadamo da će to pobuditi nove istraživače da daju svoj doprinos novim dokazima i analizama našoj tvrdnji o slovenskom poreklu cara Justinijana.

LITERATURA

[1] Đorđe Janković – Predanje i istorija Crkve Srba u svetlu arheologije,Hrišćanska Misao, Beograd, 2015. Str.127-128

[2] Ivan Tomko Marnavić napisao je za svoje vreme brojna dela. Izdvojićemo dela na latinskom: De Regno Illiyrico Ceasaribuscue Illyricis Dialogorum Libri Septem (O Iliriku i njegovim carevima) Vita beati Augustini (Život blaženog Avgustina Kažotića), Vita Berislavi (Život Petra Berislavića), Vita Iustiniani (Život Justinijana), Vita S,Sabbae (Život Svetog Save).

[3] Marvo Orbin – Kraljevstvo Slovena, Ganeša, Beograd, 2016.

[4] Alfred Nicolas Rambaud – Le Monde byzantin ; le sport et l’hippodrome, 1871

[5] Edmund Fiske Green – Darwinism, and other essays, MacMillan and Co. New York 1879. str 220-221.

[6] J. Bryce – Life of Justinian by Theoophilus, English Historical Revew 1887, str. 657-686.

[7] Nikola Radojičić – O tobožnjem slovenskom poreklu cara Justinijana, Glas srpske kraljevske akademije CLXXXIV, Beograd, str. 169-248

[8] Đorđe Janković – Isto. Str.127-128

[9] Ljuba Stojanović – Stari srpski rodoslovi i Letopisi, Sremski Karlovci, 1927.

[10] Đorđe janković – Isto, str. 122-138

[11] G. Sotirov – Ubiйstvo na Юstinianovata samoličnost, 1974. www.otizvora.com.

[12] O Kurtigurima nam pružaju podatke romejski pisci Agatija, Jovan Malala i Menandar, videti: Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije , Tom I, Vizantološki institut, Beograd, 1955

[13] Skit Sv. Vasilija, www.hilandar.info

[14] Prokopije iz Cezareje, prevod Franje Barišića, Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije , Tom I, Vizantološki institut, Beograd, 1955, str. 17-72.

IZVOR: Balkanska geopolitika, https://balkanskageopolitika.com/2019/07/13/istazivanja-da-li-je-romejski-car-justinijan-bio-zaista-slovenskog-porekla/