Pravoslavni hrišćani danas slave Badnji dan, koji najavljuje najradosniji praznik Božić. U toku ovog praznika postoje brojni običaji, te su oni koji drže do tradicije jutros, pre nego što je sunce izašlo, posekli badnjak. To je čin kojim se obeležava početak proslave Božića i simbolizuje Hristovo rođenje.
U porodicama koje ne žive u gradovima, glava kuća sa muškim mlađim članovima porodice odlazi u šumu da seče badnjak, a pre nego što ga poseče, domaćin bi trebalo da se obrati drvetu sa sledećim rečima: „Dobro jutro, badnjače, i čestit ti Božić!“
Kada donesu badnjak, običaj je da se prisloni na zidove kuće i unese u kuću tek kada padne prvi mrak. U gradskim sredinama, zbog užurbanog načina života, badnjak se kupuje na pijaci ili još bolje u crkvi, osveštan, i unosi se u kuću.
U nekim kućama, badnjak se celiva i maže medom, a potom se pali.
Koja je prava simbolika badnjaka?
S obzirom na to da je badnjak veliki deo ovog praznika, važno je znati i šta on simbolizuje.
Badnjak verovatno dolazi od reči „bdeti“, (istog korena su i reči budan, buditi, budilica). Dakle, Badnji dan je dan kada smo u noći toga dana budni (ne spavamo) da bismo čekali rođenje Bogomladenca Hrista. Badnjak označava i panj ili drvo (hrasta, cera) koje se na Badnji dan, dakle dan uoči Božića, uz poseban obred unosi u kuću i nalaže (u novije vreme unosi se u crkvu, a loži pred crkvom). Moguće je da ovaj običaj vuče poreklo iz prehrišćanskih vremena kada su stari Sloveni slavili povratak boga Sunca tako što su čekali njegov izlazak bdijući u najdužoj noći u godini. Hrišćani su taj praznik (kao i mnoge druge) prilagodili svom učenju dajući mu nov smisao i novo ruho.
Neki vernici se, iz neznanja, prema badnjaku odnose maltene kao prema božanstvu. Posipaju ga žitom, prelivaju vinom i medom i pozdravljaju ga pesmom. Nazivaju ga „rođakom“ ili čak „Bogomladencem Hristom“. No na kraju ga spaljuju, pa time ovo tumačenje gubi smisao.
Vrlo verovatno je da je badnjak predstavljao staro pagansko božanstvo kom su se Sloveni klanjali, ali koga su se, kada su postali hrišćani, odrekli i spaljivali ga kao lažnog boga ili idola, dok su istovremeno slavili živog Boga (Hrista) koga su prihvatili. To je jasno iz pesama koje su tom prilikom pevane: „Neka gori idol kleti (tj. badnjak), slava tebi Bože sveti (tj. Hriste).“ Ili u drugoj varijanti: „Neka gori idol krivi lažni, pogrešni, a to je badnjak), slava tebi Bože sveti (tj. Hriste).“
Vatra badnjaka označava i vatru upaljenu u štali (ili pećini) u kojoj se Isus rodio, naloženu da se beba ne bi smrzla. Simbolički, to je vatra koja nam greje srca, radosna zbog toga što je Tvorac sveta došao u liku čoveka u svoju tvorevinu, u naš svet.
Po hrišćanskim shvatanjima badnjak je simbol drveta koje je Josif uneo u vitlejemsku pećinu i založio ga da ugreje Bogorodicu Mariju i tek rođenog Bogomladenca Isusa Hrista.
