Iza golova, pehara i slavnih šampiona kriju se događaji koji su obeležili istoriju svetskih prvenstava jednako snažno kao i rezultati na terenu. Od najvećih kontroverzi i političkih pritisaka do ljudskih tragedija, kolekcionarske groznice i trenutaka koji su postali deo pop kulture, donosimo priče koje dokazuju da je Mundijal mnogo više od sportskog takmičenja.
Policajac kao asistent i fudbaler bez ruke
Prva planetarna fudbalska smotra održana je 1930. godine u Urugvaju. Ekipa Jugoslavije dogurala je do polufinala, gde je zaustavljena od strane domaćina. Plavi su poveli pogotkom Đorđa Vujadinovića i najavili novo iznenađenje. Pa ipak, Urugvajci su ubrzo izjednačili i nakon toga postigli još pet pogodaka za uverljiv trijumf. Jedna od anegdota šampionata vezana je za drugi gol Urusa. U akciji je, naime, učestvovao i jedan policajac, koji je loptu iz gol-auta vratio u igru i omogućio Huanu Anselmu da savlada Milovana Jakšića. Sudija Almeida Rega ostao je tada nem, ali nije kada je Plavima poništio, po tvrdnjama očevidaca, čist gol.
U finalu, u kome je Urugvaj savladao Argentinu, zaigrao je urugvajski fudbaler Ektor Kastro koji je imao samo jednu ruku. Bez druge je ostao još kao dete, ali ga to nije sprečilo da čak i zatrese mrežu.
Telegram koji je ušao u istoriju Mundijala
U žiži trećeg Svetskog prvenstva, baš kao i četiri godine ranije, bili su Italijani i njihov državni lider Benito Musolini. Fašistički diktator je u uvertiri finala sa Mađarskom fudbalerima poslao telegram sa jasnom porukom: „Vincere o morire!“ (pobedite ili umrite, prev. aut.).
Azuri predvođeni Đuzepeom Meacom, Đovanijem Ferarijom, Silviom Piolom… su odabrali prvu opciju, slavili sa 4:2 i u anale Mundijala se upisali kao prva reprezentacija koja je odbranila planetarnu krunu. Uz to, kako je smotra organizovana u uvertiri Drugog svetskog rata, zbog kog nisu održani turniri 1942. i 1946, četa Vitorija Poca zvanje najbolje na planeti nosila je punih 12 godina.
Dan kada je Brazil zanemeo
Dana 16. jula 1950. godine na prepunoj Marakani odigrana je utakmica koja je zauvek promenila istoriju brazilskog fudbala. Pred više od 200.000 gledalaca, Brazil je protiv Urugvaja trebao samo remi za osvajanje prve titule svetskog prvaka, a euforija je bila tolika da su novine već proglasile domaćine šampionima, izrađene su zlatne medalje sa imenima igrača, a gradski zvaničnici unapred slavili pobedu, piše Hedonist.
Međutim, Urugvajci su odbili ulogu statistâ. Predvođeni kapitenom Obduliom Varelom, nakon preokreta i pobede od 2:1, priredili su jedan od najvećih šokova u istoriji sporta. Na stadionu je zavladala gotovo nestvarna tišina, a poraz je u Brazilu doživljen kao nacionalna tragedija. Taj događaj ostao je upamćen pod imenom „Marakanaco“ – simbol dana kada je zemlja koja je već videla sebe na vrhu sveta ostala bez svoje najveće fudbalske krune. Dva čoveka su izvršila samoubistvo na stadionu, a ona su se dešavala i danima posle. Četiri reprezentativca nikad se nisu vratila u nacionalni tim. Pomenute medalje su nestale bez traga, šampionska himna nikada nije izvedena…
Misterija koja traje šest decenija
Mundijal održan 1966. godine u Engleskoj ostao je upamćen po jednom od najkontroverznijih trenutaka u istoriji fudbala. Domaća reprezentacija osvojila je svoju jedinu svetsku titulu savladavši Zapadnu Nemačku sa 4:2 nakon produžetaka, ali se i danas najviše govori o pogotku Džefa Harsta u 101. minutu. Njegov snažan udarac pogodio je prečku, lopta se odbila prema zemlji i vratila u polje, a glavni sudija Gotfrid Dinst priznao je gol nakon konsultacije sa pomoćnikom Tofikom Bahramovom.
Da li je lopta u potpunosti prešla gol-liniju ostalo je pitanje bez konačnog odgovora, uprkos brojnim analizama i studijama koje su usledile decenijama kasnije. Upravo zbog te odluke finale na „Vembliju“ i danas se smatra jednim od najspornijih u istoriji svetskih prvenstava, a Harstov pogodak golom koji je Engleskoj doneo titulu i fudbalu jednu od njegovih najvećih misterija.
Panini revolucija koja je zaludela generacije
Prvenstvo u Meksiku 1970. ostalo je upamćeno, između ostalog, po prvom Paninijevom albumu sa samoljepljivim sličicama koji je decenijama kasnije izazivao, i još izaziva, kolekcionarsku maniju.
Takođe, sudije su od ovog prvenstva dobile mogućnost da igrače kažnjavaju žutim i crvenim kartonima. Međutim, kako se igralo tečno i bez grubosti, nijedan fudbaler nije isključen. Meksički turnir bio je revolucionaran i po tome što je pred premijernu bitku domaćina i SSSR u vazduh pušteno 50.000 raznobojnih balona. Od tada svaki šampionat počinje svečanom ceremonijom otvoranja.
Božja ruka i Gol veka
Mundijal u Meksiku 1986. godine zauvek je ostao obeležen genijalnošću Diega Maradone, koji je u samo nekoliko minuta ispisao jednu od najslavnijih stranica fudbalske istorije. U četvrtfinalu protiv Engleske, odigranom samo četiri godine nakon Foklandskog rata, argentinski kapiten je najpre postigao kontroverzni pogodak rukom, koji je kasnije postao poznat kao „Božja ruka“. Sudije nisu primetile prekršaj, a Maradona je kasnije izjavio da je gol postignut „malo Maradoninom glavom, a malo Božjom rukom“.
Samo četiri minuta kasnije usledio je trenutak čiste magije – preuzeo je loptu na svojoj polovini terena, nanizao nekoliko engleskih igrača, zaobišao i golmana i postigao pogodak koji je 2002. godine u izboru FIFA-e proglašen „Golom veka“. Argentina je slavila sa 2:1, a potom osvojila i naslov svetskog prvaka, dok su „Božja ruka“ i „Gol veka“ ostali simboli jednog od najupečatljivijih nastupa pojedinca na svetskim prvenstvima.
Tragedija koja je potresla fudbalski svet
Mundijal u Sjedinjenim Američkim Državama 1994. godine ostao je upamćen ne samo po četvrtoj tituli Brazila, već i po jednoj od najmračnijih priča u istoriji sporta. Kolumbijski reprezentativac Andres Eskobar postigao je autogol u ključnom meču protiv domaćina, nakon čega je Kolumbija poražena sa 2:1 i eliminisana sa prvenstva.
Samo pet dana po povratku kući, Eskobar je ubijen u Medeljinu. Prema tadašnjim izveštajima, napadač je tokom pucnjave uzvikivao „Gol, gol, gol…“, aludirajući na nesrećni autogol koji je obeležio njegovu karijeru. Za ubistvo je uhapšen Umberto Kastro Munjoz, koji je prvobitno osuđen na 43 godine zatvora, ali je na slobodu izašao mnogo ranije. Oko celog slučaja godinama su kružile spekulacije da je reč o osveti zbog izgubljenog novca na klađenju i vezama sa kriminalnim krugovima, zbog čega je Eskobarova smrt postala simbol vremena u kojem su se fudbal, nasilje i podzemlje opasno preplitali. Njegovo ubistvo ostalo je jedna od najvećih tragedija ikada vezanih za svetska prvenstva.
